Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Η ζωγραφική τέχνη στη Κέρκυρα από τον 16ο αιώνα, μέρος Β', Εμμανουήλ Τζάνες - Θεόδωρος Πουλάκης

 Ο Εμμανουήλ Τζάνες ήταν λόγιος, στιχουργός, συγγραφέας ιερών ακολουθιών, ιερωμένος και ζωγράφος που γεννήθηκε στο Ρέθυμνο γύρω στο 1610. 

Τζάνες Εμμανουήλ-Θεοτόκος
 η Λαμποβίτισσα, 1684


 Το 1636 χρονολογείται το παλαιότερο σωζόμενο έργο του Εμμανουήλ Τζάνε. Πρόκειται για την άψογη, από κάθε άποψη, εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα, η οποία εκτίθεται στο Μουσείο Κορρέρ της Βενετίας και φέρει την υπογραφή του «Ποίημα Εμμανουήλ ιερέως του Τζάνε». Το ίδιο έτος ήταν ήδη δόκιμος ζωγράφος και είχε χειροτονηθεί ιερέας. Το 1646, μετά τη κατάληψη του Ρεθύμνου από τους Τούρκους, έφυγε από τη πατρίδα του με προορισμό το νησί της Κέρκυρας όπου παρέμεινε στο νησί για δέκα περίπου χρόνια.

Τζάνες Εμμανουήλ-
St Mark the Evangelist, 1657


   Ο Τζάνες οδήγησε τη Κέρκυρα να βρει το δικό της δρόμο, μεταξύ άλλων από τα εικονογραφικά θέματα που επιχωριάζουν και δεν τα συναντάμε στα υπόλοιπα Ιόνια, όπως ο νέος τύπος θυρών τέμπλου, οι μεγάλοι πίνακες με τέσσερις σκηνές της παλαιάς διαθήκης, τέμπλα με πληθωρικό φυτικό διάκοσμο, λίθινα και απέριττα.
  Με αξιοζήλευτη δεξιοτεχνία οικιώνει ένα ξένο καλλιτεχνικό ιδίωμα, το επτανησιακό μπαρόκ. 
Τζάνες Εμμανουήλ-
Η προσκύνηση των μάγων, 1667


 Το έργο του διακρίνεται για την καλλιγραφική ακριβολογία στην εκτέλεση και την έκδηλη αγάπη στην απόδοση των λεπτομερειών. Τυπικό γνώριμα του Τζάνε ήταν, επίσης, η σχολαστική λεπτομέρεια των αμφίων.
   Από τα μέσα του 17ου αιώνα, τα χαμηλά βημόθυρα αντικαθίστανται στα ανοίγματα των κερκυραϊκών τέμπλων με μονόφυλλες θύρες που κλείνουν τελείως τη δίοδο. Φαίνεται ότι την καινοτομία αυτή την εισήγαγε ο Εμμανουήλ Τζάνες με τις θύρες του ναού Ιάσωνος και Σωσιπάτρου.
  Ο Εμμανουήλ Τζάνες θεωρείται θεμελιωτής νέων τύπων εικόνων, αντικειμένων και αρχιτεκτονικής  του δεύτερου μισού του 17ου αιώνα.
Τζάνες Εμμανουήλ-
Ο άγιος Γοβδελαάς, 1655


 Στη Κέρκυρα έχει σωθεί το μεγαλύτερο γνωστό σύνολο ενυπόγραφων έργων του. Αρκετά από αυτά χρονολογούνται μετά την εγκατάσταση του στη Βενετία. Θεωρείται ,μαζί με τον Θεόδωρο Πουλάκη, από τους αξιολογότερους ζωγράφους της τελευταίας περιόδου της κρητικής σχολής. 

   Ο Πουλάκης επηρεάστηκε αποφασιστικά από τη δυτική τέχνη. Το έργο του διακρίνεται από τη καλλιγραφική ακριβολογία στην εκτέλεση και την έκδηλη αγάπη στην απόδοση των λεπτομερειών. 
Θεόδωρος Πουλάκης-The nativity of Christ


 Γεννημένος το 1617, καταγόμενος από τα Χανιά, έμεινε κατά διαστήματα στην Κέρκυρα, όπου και πέθανε από ελονοσία το 1962 και ετάφη στο ναό του Αγίου Σπυρίδωνος.Τα περισσότερα έργα του είναι επηρεασμένα από φλαμανδικές χαλκογραφίες. 
Θεόδωρος Πουλάκης-Η ανάσυρση του
Ιωσήφ από το πηγάδι, 1677-1682


  Ιδιαίτερο κερκυραϊκό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα που έχει αφιερώσει στην εκκλησία της Παναγίας στο λιμάνι της Κασσιώπης, όπου επόδιζαν τα καράβια που έπλεαν προς την Αδριατική όταν συναντούσαν τρικυμία. 
Θεόδωρος Πουλάκης-Η Κιβωτός του Νώε,
 δεύτερο μισό του 17ου αιώνα


 Τη Παναγία της Κασσιώπης επικαλούντο  συχνά οι ναυτικοί σε ώρα κινδύνου, όπως μαρτυρείται από διάφορες εικόνες που εξιστορούν θαυματουργή διάσωση. Ο Πουλάκης που κινδύνευσε να πνιγεί ταξιδεύοντας το 1671 από τη Κέρκυρα στη Βενετία, φιλοτέχνησε σε ανάμνηση της σωτηρίας του εικόνα της Παναγίας της Κασσωπίτρας, στο κάτω μέρος της οποίας παριστάνεται το θαύμα της αναβλέψεως εκεί ενός τυφλού το 1535.
Θεόδωρος Πουλάκης-Ανάληψη του προφήτη Ηλία
 και σκηνές του βίου, Β’ μισό 17ου αι


  Τα έργα του συνδέουν την παράδοση της Κρητικής Σχολής με σύγχρονα δυτικά ρεύματα, κάτι που επηρέασε τη μετέπειτα γενιά της τοπικής ζωγραφικής του 18ου αιώνα, τη λεγόμενη Επτανησιακή σχολή. 



Copyrihgt Έλενα Παπάζη

Η Βιβλιοθήκη του 17ου αιώνα που φυλάκιζε τους αναγνώστες της

εικόνα 1


Η Βιβλιοθήκη του Marsh, πρώην Βιβλιοθήκη του Αγίου Τάφου , που βρίσκεται στην οδό St. Patrick's Close, δίπλα στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Πατρικίου και το Παλάτι του Αγίου Τάφου στο Δουβλίνο της Ιρλανδίας , είναι μια καλοδιατηρημένη βιβλιοθήκη της ύστερης Αναγέννησης και του πρώιμου Διαφωτισμού.

εικόνα 2


 Όταν άνοιξε για το κοινό το 1707, ήταν η πρώτη δημόσια βιβλιοθήκη στην Ιρλανδία. Χτίστηκε κατόπιν εντολής του Αρχιεπισκόπου Νάρκισσου Μαρς και διαθέτει μια συλλογή με πάνω από 25.000 βιβλία και 300 χειρόγραφα. Εδώ οι αναγνώστες κλειδώνονταν σε κλουβιά για να αποτραπεί η κλοπή σπάνιων τόμων. 



 Φιλοξενεί σπάνια τεκμήρια, περισσότερα από 25.000 σπάνια βιβλία (από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα) και 300 χειρόγραφα θεολογίας, ιατρικής, επιστημών και ιστορίας, τοποθετημένα στις αυθεντικές δρύινες βιβλιοθήκες. Στις αίθουσές της μελέτησαν κορυφαίοι συγγραφείς, όπως ο Τζόναθαν Σουίφτ, ο Μπραμ Στόκερ (κατά την έρευνά του για τον Δράκουλα) και ο Τζέιμς Τζόις, του οποίου η υπογραφή σώζεται στο βιβλίο επισκεπτών του 1902.



Αυτό που ξεχωρίζει στο χώρο είναι τα «κλουβιά» ανάγνωσης Διαθέτει τρεις αυθεντικές εσοχές με συρμάτινο πλέγμα του 18ου αιώνα, όπου κλειδώνονταν οι αναγνώστες όσο μελετούσαν σπάνια βιβλία ώστε να αποτραπούν οι κλοπές. Σε ορισμένα ράφια και βιβλία διακρίνονται ακόμη τρύπες από σφαίρες πολυβόλου κατά την Εξέγερση του Πάσχα το 1916.

 Η ιδέα για τα «κλουβιά» ανάγνωσης στη Βιβλιοθήκη Marsh γεννήθηκε από την επιτακτική ανάγκη να σταματήσουν οι μαζικές κλοπές σπάνιων βιβλίων, καθώς μέχρι τη δεκαετία του 1760 είχαν κάνει φτερά περισσότεροι από 1.000 τόμοι από τη συλλογή της. Οι ψηλές, σκοτεινές δρύινες βιβλιοθήκες δημιουργούσαν τυφλά σημεία, καθιστώντας αδύνατη την ταυτόχρονη επιτήρηση όλων των επισκεπτών από τον βιβλιοθηκάριο.



 Αντί να δένουν τα βιβλία με αλυσίδες στα ράφια —όπως συνηθιζόταν στις μεσαιωνικές βιβλιοθήκες— αποφάσισαν να «ασφαλίσουν» τους ίδιους τους αναγνώστες. Κατασκεύασαν τρεις περίτεχνες εσοχές με συρμάτινο πλέγμα στη Δεύτερη Γαλαρία, όπου ο βιβλιοθηκάριος κλείδωνε μέσα τον μελετητή όσο εκείνος διάβαζε κάποιο μικρό ή σπάνιο βιβλίο, και τον ξεκλείδωνε μόνο αφού παρέδιδε το αντίτυπο.



εικόνα 1: Η Βιβλιοθήκη του Αγίου Τάφου, με το Παλάτι του Αγίου Τάφου στα δεξιά της και τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Πατρικίου στα αριστερά της, όπως απεικονίζεται στη χαρακτική του Δουβλίνου από ψηλά (1846) του SMYTH.

εικόνα 2: Narcissus Marsh, Archbishop of Armagh





πηγές

Fingal County Council

Iriscentral

Marsh'slibrary




Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Ένα ξυλόγλυπτο γιγάντιο πολεμικό πλοίο ανελκύεται το 1961 και σήμερα μετράει περίπου 400 χρόνια ζωής



 Η κατασκευή του Βάσα (Vasa) ξεκίνησε το 1626 στη Στοκχόλμη με διαταγή του Βασιλιά Γουσταύου Β΄ Αδόλφου της Σουηδίας για να αποτελέσει τη ναυαρχίδα του σουηδικού στόλου. Συνολικά στην κατασκευή του συμμετείχαν περίπου 400 άντρες και γυναίκες. Ήταν ένα δυνατό πλοίο με τρία κατάρτια που είχαν δέκα πανιά, ύψους 52 μέτρων και πλάτους 69 μέτρων, ενώ το βάρος του ήταν 1.200 τόνοι. Με τα 64 κανόνια του, το Βάσα θα ήταν ένα σημαντικό πλοίο για τον σουηδικό ναυτικό στόλο.



 Ωστόσο, παρά τη δύναμη πυρός του, η καριέρα του ήταν εξαιρετικά σύντομη. Στις 10 Αυγούστου 1628, το Βάσα απέπλευσε από το αγκυροβόλιό του κάτω από το κάστρο Tre Kronor. Είχε πάρει το όνομα Βάσα από το οικόσημο της κυβερνώσας βασιλικής δυναστείας των Βάσα. Για την επισφράγιση της επίσημης και λαμπερής εκδήλωσης καθέλκυσης του πλοίου. Ανοίχτηκαν οι καταπακτές των κανονιών, εκτοξεύτηκαν πυροβολισμοί από τα πλευρά του πλοίου ως πολεμικός χαιρετισμός.



 Αργά, το τεράστιο πλοίο άφησε το λιμάνι. Το Bάσα πήρε κλίση, ωστόσο ορθώθηκε και ξαναβρήκε την πορεία του. Μία δεύτερη ριπή ανέμου όμως ανέτρεψε το πλοίο προς τη μία του πλευρά. Το νερό εισχώρησε από τα ανοικτά πυροβολεία. Άρχισε να πλημμυρίζει το εσωτερικό του μπαίνοντας από τις καταπακτές των κανονιών και το υπερμεγεθές πλοίο βυθίστηκε. Από τα 150 άτομα του πληρώματος, τουλάχιστον 30 σκοτώθηκαν, έχοντας διανύσει μόνο 1300 μέτρα από τον απόπλου.

 Τον 17ο αιώνα, οι κατασκευαστές του πλοίου δεν μπόρεσαν να υπολογίσουν στη θεωρία τη σταθερότητα ενός τέτοιου όγκου  κατασκευής—απλώς κατασκεύαζαν πλοία σύμφωνα με τις προηγούμενες εμπειρίες τους. Η υλοποίηση τεχνικών καινοτομιών —στην περίπτωση του Βάσα, βαρύ πυροβολικό σε δυο καταστρώματα οπλισμού— απαιτούσε δοκιμή και λάθη. Το Βάσα ήταν πολύ βαρύ επάνω από το σημείο της στάθμης της θάλασσας και δεν μπορούσε να ισορροπήσει ξανά καθώς έγερνε στα πλάγια από τον αέρα.



Πέρασαν 333 χρόνια μέχρι που το Βάσα είδε και πάλι το φως της ημέρας. Ο Anders Franzén γοητευόταν από τα ναυάγια στο αρχιπέλαγος της Στοκχόλμης. Με οδηγό πληροφορίες που υπήρχαν σε έγγραφα του 17ου αιώνα, ο Franzén περνούσε τα καλοκαίρια του 1954-1956 αναζητώντας το Βάσα χρησιμοποιώντας άγκιστρα, σέρνοντάς τα κατά μήκος του βυθού από ένα καΐκι. Στις 25 Αυγούστου, όταν αυτός και ο δύτης Per Edvin Fälting έψαχναν για το πλοίο στα ανοιχτά του Beckholmen, το άγκιστρο γραπώθηκε σε ένα μεγάλο αντικείμενο φτιαγμένο από δρυ. Το πλοίο είχε βρεθεί.

 Οι εργασίες ανέλκυσης άρχισαν το φθινόπωρο του 1957, όταν δύτες έσκαψαν τούνελ κάτω από το πλοίο ώστε να περάσουν συρματόσχοινα μέσα από αυτά. Στις 24 Απριλίου 1961, το πλοίο αναδύθηκε στην επιφάνεια του νερού και ανελκύθηκε μαζί με 14.000 διάσπαρτα κομμάτια ξύλου. Το πλοίο και όλα τα κομμάτια του διατηρήθηκαν ξεχωριστά και στη συνέχεια τα κομμάτια αυτά τοποθετήθηκαν στο πλοίο με μια διαδικασία που θύμιζε ένα τεράστιο παζλ.





Πηγές

Vasa museet

Britannica encyclopedia

tiqets.com

Η ζωγραφική τέχνη στη Κέρκυρα από τον 16ο αιώνα, μέρος Α', Μιχαήλ Δαμασκηνός - Γεώργιος Κλοντζάς

  Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, γεννηθής το 1535, ήταν εγκατεστημένος στον βενετοκρατούμενο Χάνδακα και διδάχτηκε την τέχνη της ζωγραφικής στην Σχολή της Αγίας Αικατερίνης των Σιναΐτων. Ο κύριος φορέας της ζωγραφικής του ήταν η ξύλινη φορητή εικόνα με την τεχνοτροπία της αυγοτέμπερας.

Μονή της Αγίας Αικατερίνης κάτω από το Όρος Σινά,
 1849, έγχρωμη λιθογραφία

  Εργάστηκε χρόνια στη Βενετία αναλαμβάνοντας την εκτέλεση ζωγραφικών εργασιών για τη διακόσμηση της ορθόδοξης ελληνικής εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου της Βενετίας.

  Κατά τη παραμονή του στην Βενετία, ο Δαμασκηνός, συγκέντρωνε σχέδια Ιταλών συναδέλφων του που θαύμαζε, με σκοπό να διεισδύει στα στοιχεία μελετώντας τα και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιεί και ο ίδιος στην τέχνη του. 

Αυτοπροσωπογραφία του Μιχαήλ Δαμασκηνού
 μέσα σε πίνακα του


   Ακολουθούσε συχνά πρότυπα του 15ου αιώνα διακοσμημένα με δευτερεύοντα ιταλικά στοιχεία, αφομοιώνοντας τα στο παραδοσιακό σύνολο. Στη Κέρκυρα βρίσκεται το μεγαλύτερο γνωστό σύνολο υπογεγραμμένων και ανυπόγραφων έργων του Μιχαήλ Δαμασκηνού.

Αποτέλεσε πρότυπο για τους μεταγενέστερους ζωγράφους καθώς κατόρθωσε να μπολιάσει τη βυζαντινή ορθόδοξη πολιτιστική παράδοση της Κρήτης με αναγεννησιακές επιδράσεις του κυρίαρχου βενετικού στοιχείου.

  Στη Κέρκυρα βρίσκονται έργα του Δαμασκηνού που απεικονίζουν τη προσωπογραφία του. Στο μουσείο της Αντιβουνιώτισσας στην εικόνα Άγιος Σέργιος, Βάκχος και Ιουστίνα και στον Ιερό Ναό της Θεοτόκου Σπηλαιώτισσας στην εικόνα του Αγίου Γεωργίου με σκηνές του βίου του. Στο έργο του Η Προσκύνηση των Μάγων, που βρίσκεται στη Μονή Αικατερίνης του Όρους Σινά, η προσωπογραφία του έχει το βλέμμα στραμμένο στον θεατή και όχι στην ενεργό σκηνή που εκτυλίσσεται στο ζωγραφικό έργο, καθώς έκαναν οι σπουδαίοι ζωγράφοι της εποχής του εκτός ελληνικού χώρου.

Οι εικόνες του μεταφέρουν τη πλούσια βυζαντινή βαρύτητα στον αναγεννησιακό ρεαλισμό. Έφερε έντονη τη σφραγίδα του μανιερισμού. Ανανέωσε τα εκφραστικά μέσα της κρητικής σχολής.

Από το αντίγραφο του Βοδλείου
 των Χρησμών του Κλόντζα


  Την ίδια περίοδο ήκμασε και ο Γεώργιος Κλοντζάς. Ήταν λόγιος, βιβλιογράφος και ζωγράφος εικόνων και μικρογραφιών της Κρήτης καταγόμενος από αστική οικογένεια που είχε το πατρωνύμο Χριστιανόπουλος. Ο Ζωγράφος πρέπει να γεννήθηκε τη δεκαετία του 1530 στον Χάνδακα. Έγραφε ελληνικούς κώδικες και εξετέλεσε υδατογραφίες από τις οποίες μια σώζεται στη συλλογή του Βατικανού.

  Είχε ιδιαίτερη επίδοση στη ζωγραφική τρίπτυχων και δημιούργησε νέους τύπους που μιμήθηκαν οι αγιογράφοι του 17ου αιώνα, ανάμεσα τους μια παραλλαγή της δευτέρας παρουσίας με πολλά στοιχεία από τη περίφημη σύνθεση του Μιχαήλ Άγγελου. Ο Κλοντζάς μαρτυρείται στη Κέρκυρα από το 1562 έως το 1608, ακολουθεί ανεξάρτητο δρόμο και δημιουργεί πολυπρόσωπες συνθέσεις σε μικρή κλίμακα με πολλά δευτερεύοντα επεισόδια. Κλιμακώνεται από τον πιο ακαδημαϊκό κρητικό έως τον πλησιέστερο προς τον Ιταλικό μανιερισμό. Εμπλουτίζει τις παραδοσιακές εμβληματικές εικόνες, με καινούργιες συνθέσεις ιστορικού χαρακτήρα.

   Η καλύτερη του δημιουργία είναι η Δευτέρα Παρουσία. Η επική αυτή σύνθεση χαρακτηρίζεται από αυστηρή συμμετρία και δομή, άψογη σχεδίαση και πλούσια χρωματολογία. Παρόμοιος τύπος εικόνας του υπάρχει και στο νησί της Κέρκυρας. Η πληθωρική και σφιχτή σύνθεση ξεχειλίζει από φαντασία. Στοιχεία από τη βυζαντινή παράδοση συνδυάζονται και δένουν με επιτυχία με δάνεια από τη σύγχρονη δυτική τέχνη. Είναι πιθανότατα πρώιμο έργο του ζωγράφου και μπορεί να χρονολογηθεί γύρω στο 1600.

  Επηρέασε τους σύγχρονους του αλλά και ζωγράφους της επόμενης γενιάς όπως ο Θεόδωρος Πουλάκης και ο Ηλίας Μόσχος. Οι πλούσιες αποχρώσεις των χρωμάτων στις εικόνες του, η συμφιλίωση, με έναν πολύ ευγενικό τρόπο, της βυζαντινής τέχνης με τον ιταλικό μανιερισμό έκαναν τον Γεώργιο Κλοντζά έναν καινοτόμο ζωγράφο της εποχής του και άξιο ακολουθίας της τέχνης του, έδειξε νέους τρόπους δημιουργίας μη θίγοντας την αύρα της βυζαντινής εποχής.




Copyright Έλενα Παπάζη

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Ποιου ζωγράφου τα έργα θαύμαζε και αντέγραφε περισσοτερο ο Vincent Van Gogh;

Η Σιέστα Vincent van Gogh


 Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ αντέγραψε έργα πολλών ζωγράφων, όμως τον μεγαλύτερο θαυμασμό τον έτρεφε για τον Ζαν-Φρανσουά Μιγέ (Jean-François Millet), τα έργα του οποίου αντέγραψε περισσότερο από οποιουδήποτε άλλου.

Σιέστα, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Ο Μιγέ ήταν Γάλλος ζωγράφος και χαράκτης, ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και ιδρυτής της Σχολής της Μπαρμπιζόν. Υπήρξε κυρίως ο ζωγράφος των χωρικών. 

First steps, Vincent van Gogh

 Γεννήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1814 στο Γκρεβίλ της Νορμανδίας στη Γαλλία. Ήταν γόνος αγροτικής οικογενείας, έτσι ο Μιγέ επιδόθηκε από μικρός στις αγροτικές ασχολίες, αλλά σε ηλικία 19 ετών αποφάσισε να γίνει ζωγράφος. Άρχισε σπουδές στο Σερμπούρ που τις συνέχισε στο Παρίσι την περίοδο 1837–1839, στο εργαστήρι του Πωλ Ντελαρός, του πιο γνωστού και αξιοζήλευτου στην εποχή του ζωγράφου ιστορικών θεμάτων. 

First steps, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο άσυλο του Σεν-Ρεμί (1889–1890), ο βαν Γκογκ δεν είχε μοντέλα και έτσι μετέφρασε στη δική του εκφραστική τεχνοτροπία ασπρόμαυρες αναπαραγωγές και χαρακτικά διάσημων καλλιτεχνών.

Ο Σπορέας, Vincent van Gogh


 Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε 21 ελαιογραφίες βασισμένες σε έργα του Ζαν-Φρανσουά Μιγέ, κυρίως τον χειμώνα του 1889–1890, όπως Ο Σπορέας, Ο Θεριστής και Τα Πρώτα Βήματα.


Ο Σπορέας, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Για τον Βαν Γκογκ δεν επρόκειτο για απλή αντιγραφή, αλλά για μια «μετάφραση» των ασπρόμαυρων χαρακτικών και σχεδίων του Μιγέ στη γλώσσα των έντονων χρωμάτων και των προσωπικών του πινελιών.


Ο ζωγράφος του ρεαλισμού ήταν από τους πρώτους που επηρέασαν τον Βαν Γκογκ ο οποίος, όταν ήταν 22 ετών και ζούσε στο Παρίσι, είδε μια έκθεση με έργα του Μιγέ και εντυπωσιάστηκε.

Οι σταχτομαζώχτρες, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


Έξι χρόνια αργότερα, καθώς έκανε εξάσκηση στη σχεδίαση ανθρώπινων μορφών, ο Βαν Γκογκ αντέγραφε έργα του Μιγέ και τον αποκαλούσε «πατέρα, σύμβουλο και μέντορα για κάθε νέο καλλιτέχνη», όπως έγραφε στον Τεό το 1885. 

Jean-Francois Millet by Nadar

Ο Μιγέ, που ήταν αναγνωρισμένος ζωγράφος, με κάποιο τρόπο είχε παραμεριστεί από την καλλιτεχνική ελίτ της εποχής εξαιτίας των θεμάτων του, καθώς απεικόνιζε αγρότες και εργάτες, αποτίνοντας φόρο τιμής στην αγροτική και χειρωνακτική εργασία. Ο Βαν Γκογκ ένιωθε να συνδέεται με αυτήν τη στάση, με τη συμπόνια και τον σεβασμό του καλλιτέχνη για τους απλούς ανθρώπους και τη δουλειά τους.







Πηγές

Van Gogh studio

Think art

wikipedia

metmuseum


Το ποτάμι της Λευκίμμης μέσα από το φακό της Έλενας Παπάζη

 

















Copyright Έλενα Παπάζη










Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Lambicco, το εργαλείο αλχημείας των Βενετσιάνων μαστόρων Aquavitari

 Η Βενετία υπήρξε κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση το παγκόσμιο κέντρο της αλχημείας, της φαρμακοποιίας και της αρωματοποιίας. Χάρη στο εμπόριο με την Ανατολή, οι Βενετσιάνοι είχαν πρόσβαση σε σπάνια μπαχαρικά, ρητίνες και αλκοόλ, τα οποία επεξεργάζονταν στους χάλκινους λαμπίκους τους.




 Η συσκευή απόσταξης αποτελούνταν από τρία κύρια τμήματα, Τον λέβητα (Cucurbita / Caldaia, χάλκινο δοχείο όπου τοποθετούσαν την πρώτη ύλη και θερμαινόταν απευθειας με φωτιά από ξύλα ή κάρβουνα.) Έπειτα ακολουθούσε το Καπέλο (Capitello / Duomo), το πάνω μέρος του καζανιού που έμοιαζε με θόλο ή «κεφάλι» και συγκεντρώνονταν οι ατμοί καθώς το υγρό άρχιζε να βράζει και να εξατμίζεται. Και τέλος, ο Ψυκτήρας (Refrigerante / Serpentina), ένας μακρύς, ελικοειδής χάλκινος σωλήνας (το «φίδι») ο οποίος περνούσε μέσα από ένα μεγάλο δοχείο με συνεχώς ανανεούμενο κρύο νερό.

 Η διαδικασία απαιτούσε συνεχή επίβλεψη και εμπειρία από τον αποσταγματοποιό, καθώς δεν υπήρχαν σύγχρονα όργανα μέτρησης. Οι αποσταγματοποιοί άναβαν φωτιά με ξύλα απευθείας κάτω από τον λέβητα (μέθοδος fuoco diretto). Για πιο ευαίσθητα υλικά, χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο μπεν μαρί (bagnomaria), θερμαίνοντας τον λέβητα μέσα σε ένα δεύτερο δοχείο με νερό, ώστε να μην καεί η πρώτη ύλη. Καθώς ανέβαινε η θερμοκρασία, η αλκοόλη και τα αρωματικά έλαια εξατμίζονταν πρώτα, επειδή έχουν χαμηλότερο σημείο βρασμού από το νερό.

 Οι ατμοί ανέβαιναν στον θόλο του καπακιού. Οι Βενετσιάνοι τεχνίτες σχεδίαζαν συχνά ψηλά ή περίτεχνα καπάκια, ώστε οι βαρύτεροι υδρατμοί να ψύχονται ελαφρώς, να υγροποιούνται και να πέφτουν ξανά στον λέβητα, αφήνοντας μόνο τους καθαρότερους αλκοολούχους ατμούς να περάσουν στον σωλήνα.

 Οι ατμοί οδηγούνταν μέσα από τον λαιμό του κύκνου στη σερπαντίνα. Η σερπαντίνα ήταν ένας σπειροειδής χάλκινος σωλήνας βυθισμένος μέσα σε ένα μεγάλο βαρέλι γεμάτο κρύο νερό.

 Εκεί, η επαφή με τον κρύο χαλκό μέσα στο βαρέλι με το νερό προκαλούσε την άμεση υγροποίησή τους, μετατρέποντας τον ατμό ξανά σε υγρό.

 Ο τεχνίτης δοκίμαζε με την όσφρηση και τη γεύση το υγρό που έσταζε από την άκρη της σερπαντίνας και το χώριζε σε τρία μέρη. Πετούσε τις «κεφαλές» (τα πρώτα τοξικά και πτητικά υγρά όπως η μεθανόλη), κρατούσε την «καρδιά» (το καθαρό και αρωματικό απόσταγμα) και απομάκρυνε τις «ουρές» (τα τελευταία βαριά και υδαρή υπολείμματα).

 Μετά το τέλος κάθε «καζανιάς», έπρεπε να σβήσουν τη φωτιά, να ανοίξουν τον λέβητα, να καθαρίσουν τα υπολείμματα και να ξεκινήσουν τη διαδικασία από την αρχή.

 Στα εργαστήρια των Βενετσιάνων φαρμακοποιών (speziali), το lambicco λειτουργούσε με χειρουργική ακρίβεια για την εξαγωγή αιθέριων ελαίων και ιατρικών αποσταγμάτων. Οι Βενετσιάνοι μάστορες γνώριζαν καλά ότι δεν ήταν όλο το απόσταγμα κατάλληλο για κατανάλωση.

 Οι Βενετσιάνοι Aquavitari μετέτρεψαν τον αρωματισμό των αποσταγμάτων σε πραγματική υψηλή τέχνη.

 Για να δώσουν γεύση και άρωμα στα καθαρά αποστάγματα, χρησιμοποιούσαν τρεις βασικές μεθόδους, ανάλογα με το πόσο ευαίσθητο ήταν το βότανο ή το μπαχαρικό με τη μέθοδο της διαβροχής (Macerazione) η οποία ήταν η πιο διαδεδομένη μέθοδος για σκληρά υλικά όπως οι φλούδες, οι ρίζες και τα μπαχαρικά. Χρονικά, τα άφηναν για εβδομάδες ή και μήνες σε σκοτεινό μέρος. Το αλκοόλ λειτουργούσε ως διαλύτης, «τραβώντας» αργά όλα τα αιθέρια έλαια, τα χρώματα και τις γεύσεις. Με αυτόν τον τρόπο εκχύλιζαν την κανέλα (κίνα), το γαρίφαλο, το μοσχοκάρυδο, τους σπόρους κόλιανδρου και τις φλούδες από νεράντζια και λεμόνια.

 Με τη μέθοδο της Αναπόσταξης (Ridistillazione / Coobazione). Για πιο φίνα, εκλεπτυσμένα και διάφανα ποτά, προτιμούσαν να αρωματίζουν το υγρό κατά τη διάρκεια της ίδιας της απόσταξης στον άμβυκα (lambicco). Έπαιρναν ένα οινόπνευμα που είχε ήδη αποσταχθεί μία φορά, πρόσθεταν μέσα τα βότανα και το έβαζαν ξανά στο καζάνι για μια δεύτερη απόσταξη. Οι ατμοί του αλκοόλ συμπαρέσυραν μόνο τα πιο πτητικά και ευγενικά αρώματα. Το υγρό που έβγαινε ήταν κρυστάλλινο και διάφανο, αλλά είχε έντονη γεύση.

 Η Μέθοδος του «Κρεμαστού Καλαθιού» (Distillazione a Vapore). Αυτή ήταν η πιο εξελιγμένη και «μαγική» μέθοδος, ειδικά για τα πολύ ευαίσθητα υλικά που θα καταστρέφονταν αν έρχονταν σε άμεση επαφή με το καυτό υγρό ή τη φωτιά. Οι τεχνίτες κρεμούσαν ένα διάτρητο χάλκινο καλάθι ή ένα πάνινο σακουλάκι στο εσωτερικό του «καπέλου» (του θόλου) του άμβυκα, ακριβώς πάνω από το υγρό που έβραζε. Καθώς οι ζεστοί ατμοί του αλκοόλ ανέβαιναν προς τα πάνω, περνούσαν μέσα από τα βότανα, τα «μαγείρευαν» απαλά και απορροφούσαν τα αρώματά τους πριν οδηγηθούν στον ψυκτήρα για να υγροποιηθούν. Με αυτόν τον τρόπο αποσταζόταν η μέντα, το μελισσόχορτο, το φασκόμηλο και τα πέταλα από τριαντάφυλλα (για το περίφημο λικέρ Rosolio).

 Τα αποστάγματα που έβγαιναν από τον άμβυκα ήταν εξαιρετικά ξηρά και δυνατά. Για να γίνουν τα δημοφιλή ηδύποτα (λικέρ) που αγαπούσε η βενετσιάνικη αριστοκρατία, οι Aquavitari πρόσθεταν στο τέλος ένα σιρόπι από καθαρή ζάχαρη (που έφτανε με καράβια από την Κύπρο και την Αίγυπτο) ή μέλι, δημιουργώντας τα γλυκά, αρωματικά ποτά που σερβίρονταν στα Botteghe da Acque.

 Η Βενετσιάνικη Θηριακή (Teriaca Veneziana). Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, οι αλχημιστές και οι Βενετσιάνοι φαρμακοποιοί αναζητούσαν εμμονικά την «Πανάκεια» — ένα καθολικό ελιξίριο που θα θεράπευε τη βουβωνική πανώλη, τα δηλητήρια, ακόμη και τα γηρατειά. Γι' αυτόν τον λόγο ονόμαζαν πανάκειες σύνθετα αποστάγματα όπως η Βενετσιάνικη Θηριακή, πιστεύοντας ότι η σωστή απόσταξη δεκάδων σπάνιων υλικών στον λαμπίκο θα δημιουργούσε το απόλυτο φάρμακο. Ήταν το πιο διάσημο και ακριβό φάρμακο της Ευρώπης, το οποίο παρασκευαζόταν επίσημα στη Βενετία υπό αυστηρή κρατική επίβλεψη. Περιείχε πάνω από 60 συστατικά (βότανα, όπιο, ρητίνες, μπαχαρικά, ακόμη και σκόνη οχιάς), τα οποία εκχυλίζονταν και αποστάζονταν σε ειδικούς λαμπίκους για να θεραπεύσουν δηλητηριάσεις και λοιμούς.

 Στα αρώματα οι Βενετσιάνοι τελειοποίησαν την παραγωγή ανθόνερων (όπως το ροδόνερο) και αλκοολούχων αρωμάτων (acque nanfe). Χρησιμοποιούσαν σχεδόν αποκλειστικά τη μέθοδο μπεν μαρί (θέρμανση σε υδατόλουτρο) ή απόσταξη με ατμό, ώστε η ήπια θερμοκρασία να μην καταστρέφει τα ευαίσθητα αρωματικά μόρια των λουλουδιών και των εσπεριδοειδών.

 Γυάλινοι λαμπίκοι. Για εξαιρετικά ευαίσθητα φαρμακευτικά σκευάσματα, οι τεχνίτες του νησιού Μουράνο (Murano) έφτιαχναν λαμπίκους από φυσητό γυαλί. Το γυαλί δεν αντιδρούσε χημικά με τα όξινα βότανα και επέτρεπε στον φαρμακοποιό να παρακολουθεί οπτικά τη συμπύκνωση.

Η Παραδοσιακή Παρασκευή της Γκράπα 

 Ενώ τα αρώματα προορίζονταν για την αριστοκρατία, από την ανάγκη των φτωχών αγροτών της βενετσιάνικης ενδοχώρας να μην πετούν τίποτα μετά τον τρύγο γεννήθηκε η παραδοσιακή παρασκευή της Γκράπα (στη περιοχή Veneto, κυρίως γύρω από την πόλη Bassano del Grappa) 

 Αντί για κρασί, οι αγρότες έβαζαν στον λέβητα τα στέμφυλα (τις φλούδες, τα κουκούτσια και τα κοτσάνια των σταφυλιών) που περίσσευαν μετά το πάτημα του κρασιού. Επειδή τα στέμφυλα δεν ήταν υγρά, αν ζεσταίνονταν απευθείας στη φωτιά κολλούσαν στον πάτο του χάλκινου λέβητα και καίγονταν, δίνοντας καπνιστή και πικρή γεύση. Για να το αποφύγουν αυτό, οι Βενετσιάνοι τοποθετούσαν στο εσωτερικό του λέβητα διάτρητα χάλκινα καλάθια ή πρόσθεταν νερό και ανακάτευαν συνεχώς τη μάζα πριν σφραγίσουν το καπάκι.

 Επειδή οι αγρότες δεν είχαν χρήματα να αγοράσουν δικό τους lambicco, πλανόδιοι τεχνίτες γύριζαν από χωριό σε χωριό κουβαλώντας τον χάλκινο αποστακτήρα πάνω σε κάρα. Έστηναν το καζάνι στην πλατεία ή στην αυλή του αγροκτήματος και έκαναν επιτόπου την απόσταξη έναντι αμοιβής.

 Η προσφορά των Βενετσιάνων μέσω της εξέλιξης και της διάδοσης του lambicco υπήρξε καθοριστική, καθώς μετέτρεψε την απόσταξη από μια μυστικιστική αλχημική πρακτική σε οργανωμένη βιομηχανία, επιστήμη και γαστρονομική κουλτούρα που επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας.





Copyright Έλενα Παπάζη


εικόνα (από La Grappa sul web) : παραδοσιακός αποστακτήρας , που πλέον έχει εκλείψει, αποτελείται από έναν χάλκινο λέβητα μεσαίας ή μικρής χωρητικότητας που καταλήγει στην κορυφή με ένα στόμιο για τον στέμφυλο και ένα κεφαλάρι.Αυτός με τη σειρά του συνδέεται με έναν σωλήνα, γνωστό ως λαιμός κύκνου , έτσι ώστε οι ατμοί να ρέουν σε ένα πηνίο βυθισμένο σε κρύο νερό και έτσι να συμπυκνώνονται.

Πως τρεις μάγισσες ενός πίνακα έγιναν μεταφορά για την γυναικεία πολιτική εξουσία του 18ου αιώνα

εικόνα 1


 Ο Ντάνιελ Γκάρντνερ (1750 – 8 Ιουλίου 1805) ήταν Άγγλος ζωγράφος, περισσότερο γνωστός για το έργο του ως προσωπογράφος . Ίδρυσε ένα μοντέρνο στούντιο στην οδό Μποντ στο Λονδίνο , ειδικευόμενος σε πορτρέτα μικρής κλίμακας σε παστέλ , κηρομπογιές ή γκουάς. Ο Ντάνιελ Γκάρντνερ ήταν μαθητής του Τζορτζ Ρόμνεϊ. Γύρω στο 1767, ο Γκάρντνερ μετακόμισε στο Λονδίνο, όπου το 1770 έγινε φοιτητής στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών. 

εικόνα 2


 Σύννεφα στροβιλίζονται στον νυχτερινό ουρανό, μόνο μια φεγγαρόψυχη λάμψη είναι ορατή. Σε αυτά τα δάση, τρεις μάγισσες είναι μαζεμένες γύρω από ένα καζάνι. Μια πορτοκαλί γάτα και ένα κριάρι χοροπηδούν δίπλα τους, και ένα μακάβριο πρόσωπο αναδύεται από το σκοτάδι. Αλλά οι ίδιες οι μάγισσες δεν είναι τίποτα άλλο παρά τρομακτικές. Χωρίς κονδυλώματα και διογκωμένα δάχτυλα, αυτές οι κυρίες είναι η επιτομή της κομψότητας, φορώντας διάφανα φορέματα και εντυπωσιακά καπέλα που καταλήγουν σε μακριά πέπλα. Νεανικές μορφές με πορσελάνινο δέρμα. Μια μάγισσα στα δεξιά, φορώντας ένα μυτερό μαύρο καπέλο, κοιτάζει έξω από το έργο τέχνης προς τον θεατή, γνωρίζοντας ότι την παρακολουθούν.

εικόνα 3


 Οι Τρεις Μάγισσες από τον Μάκβεθ (1775), του Βρετανού προσωπογράφου, βρίσκονται τώρα στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων του Λονδίνου . Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει το Halloween, το μουσείο τείνει να αναδεικνύει τον τρομακτική αλλά εντυπωσιακό πίνακα με γκουάς και κιμωλία.

 Οι μάγισσές του δεν είναι φανταστικές. Τα μοντέλα του ήταν τρεις από τις πιο επιδραστικές γυναίκες στην Αγγλία της Γεωργιανής εποχής. 

εικόνα 4


Αυτό το τριπλό πορτρέτο απεικονίζει την Ελίζαμπεθ Λαμπ, υποκόμισσα Μελβούρνη (αριστερά) ήταν αδίστακτη και πραγματίστρια στρατηγικός νους. Οι ιστορικοί τη χαρακτηρίζουν ως εξαιρετικά φιλόδοξη. Δεν δίσταζε να αλλάξει πολιτικές συμμαχίες —για παράδειγμα, έπεισε τον σύζυγό της, Peniston Lamb, να εγκαταλείψει την υποστήριξη προς τον πρωθυπουργό Lord North και να στραφεί προς τον Charles James Fox και τον Πρίγκιπα της Ουαλίας (μελλοντικό Γεώργιο Δ΄), εξασφαλίζοντας έτσι τίτλους ευγενείας και πολιτική άνοδο για την οικογένειά της.

Την Τζορτζιάνα Κάβεντις, δούκισσα του Ντέβονσαϊρ (κέντρο), υπήρξε μία από τις πιο ισχυρές και επιδραστικές πολιτικές προσωπικότητες της εποχής της, λειτουργώντας ως άτυπη στρατηγός και «ψυχή» του κόμματος των Ουίγων

• Παρουσία στους δρόμους. Το 1784, στις κρίσιμες εκλογές του Γουέστμινστερ, έκανε κάτι αδιανόητο για αριστοκράτισσα: κατέβηκε στους δρόμους του Λονδίνου για να στηρίξει τον ξάδερφό της και ηγέτη των Ουίγων, Charles James Fox. Μιλούσε απευθείας με απλούς ψηφοφόρους, εμπόρους και τεχνίτες, χρησιμοποιώντας τη δημοφιλία και τη γοητεία της ως «πολιτικό νόμισμα» για να εξασφαλίσει ψήφους. Και τη γλύπτρια Αν Σέιμουρ Ντάμερ (δεξιά),μια εξαιρετικά δραστήρια και παθιασμένη πολιτική ακτιβίστρια στους κύκλους της βρετανικής αριστοκρατίας, ντυμένες ως οι τρεις μάγισσες του Μάκβεθ του Σαίξπηρ . Στο έργο, το τρίο προφητεύει την άνοδο του Μάκβεθ στη βασιλεία και τελικά τον οδηγεί στην πτώση του. Οι γυναίκες της κοινωνίας απεικονίζονταν μερικές φορές ως κλασικές ή ποιμενικές φιγούρες, αλλά η απεικόνιση τριών γυναικών ως χαρακτήρων σε μια θεατρική σκηνή ήταν ασυνήθιστη.

εικόνα 5


 Ο πίνακας είναι μια αινιγματική εξαίρεση στο έργο του Γκάρντνερ - η μόνη φορά που απεικόνισε τις κοπέλες του με κοστούμια - ωστόσο αντανακλά μια μεγαλύτερη γοητεία με τα γοτθικά και υπερφυσικά θέματα που λάμβαναν χώρα στην Αγγλία της Γεωργιανής εποχής.

 Οι τρεις μάγισσες έγιναν ένα δημοφιλές μοτίβο στην τέχνη και την ποίηση, με καλλιτέχνες όπως ο Χένρι Φουζέλι , ο Γουίλιαμ Μπλέικ και ο Ρόμνεϊ να ζωγραφίζουν ή να σχεδιάζουν τις δικές τους εκδοχές των τριών μαγισσών του Μάκβεθ .

 Η δημόσια γοητεία για τον Μάκβεθ και την περίφημη δολοφονία του βασιλιά του μπορεί να προκλήθηκε, εν μέρει, από τη διχόνοια στη γειτονική Γαλλία, η οποία κλιμακώθηκε από τις διαμαρτυρίες και τις ταραχές της δεκαετίας του 1760 και του '70 έως την αιματηρή αναταραχή της ίδιας της επανάστασης στα τελευταία χρόνια του αιώνα. Την ίδια εποχή, η Αγγλία βρισκόταν υπό την κυριαρχία του βασιλιά Γεωργίου Γ΄, του λεγόμενου «τρελού βασιλιά», ο οποίος ήταν γνωστός για τα ψυχικά του προβλήματα που μπορεί να μην διέφεραν από τα ξεσπάσματα του Μάκβεθ. Εν μέσω αυστηρής λογοκρισίας της εποχής, το έργο του Σαίξπηρ προσέφερε μια διέξοδο για τις σύγχρονες ανησυχίες.



εικόνα 1: Λεπτομέρεια από το έργο του Ντάνιελ Γκάρντνερ « Τρεις Μάγισσες» από τον Μάκβεθ (1775). Συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων, Λονδίνο.

εικόνα 2: Πορτρέτο του Ντάνιελ Γκάρντνερ

εικόνα 3: Elizabeth Lamb Viscountess Melbourne (1749–1818)

George Romney

εικόνα 4: Προσωπογραφία Georgiana, Duchess of Devonshire

Τόμας Γκένσμπορο

εικόνα 5: Anne Seymour Damer, του Joshua Reynolds (1723-1792)




Πηγές

Artsy.com

wikipedia