Η ανακάλυψη ενός δαχτυλιδιού μας γυρίζει εκατοντάδες χρόνια πίσω στον φάρο της Αλεξάνδρειας

  Wikimedia Commons

 Στην αρχαιότητα, οι ταξιδιώτες που ταξίδευαν στην Αίγυπτο μέσω της Μεσογείου Θάλασσας συχνά αντιμετώπιζαν επικίνδυνες συνθήκες .

Όπως έγραψε ο Έλληνας ιστορικός Διόδωρος ο Σικελιώτης τον πρώτο αιώνα π.Χ., μια αμμώδης όχθη εκτεινόταν κατά μήκος μεγάλου μέρους της βόρειας ακτής του βασιλείου, «μη διακριτή σε όποιον πλησιάζει χωρίς προηγούμενη εμπειρία από αυτά τα νερά». Οι ναυτικοί που «στην άγνοιά τους στρέφονται με χαρά προς την ακτή υφίστανται απροσδόκητο ναυάγιο όταν τα πλοία τους προσαράζουν ξαφνικά», πρόσθεσε ο Διόδωρος, «και πού και πού, οι ναυτικοί που δεν μπορούν να δουν τη στεριά εγκαίρως επειδή η χώρα βρίσκεται τόσο χαμηλά, ρίχνονται στην ακτή πριν το καταλάβουν». Το μόνο «ασφαλές λιμάνι» που βρισκόταν σε αυτό το τμήμα της ακτογραμμής, κατέληξε ο ιστορικός, ήταν ο Φάρος, το νησί που στέγαζε τον Φάρο της Αλεξάνδρειας .

Με ύψος περίπου 90 έως 120 μέτρα , ο φάρος ήταν επίσης γνωστός ως Φάρος, από τη γη όπου βρισκόταν. Κατά τη στιγμή της δημιουργίας του, τον τρίτο αιώνα π.Χ., ήταν ένα από τα ψηλότερα ανθρωπογενή κτίσματα στον κόσμο , δεύτερο μόνο μετά τις Πυραμίδες της Γκίζας . Ο φάρος κυριάρχησε στο τοπίο για περισσότερο από μια χιλιετία, μέχρι τον 14ο αιώνα μ.Χ., όταν κατέρρευσε στη θάλασσα μετά από μια σειρά σεισμών .

Περίπου 700 χρόνια αργότερα, λίγα ίχνη του φάρου έχουν απομείνει. Ωστόσο, οι ανασκαφές στο γειτονικό νησί Αντίροδο , την τοποθεσία ενός αρχαίου παλατιού που φιλοξένησε ανθρώπους όπως ο Μάρκος Αντώνιος και η Κλεοπάτρα , αποκάλυψαν ένα σπάνιο τεχνούργημα που συνδέεται με αυτό το χαμένο θαύμα: ένα χάλκινο δαχτυλίδι σφραγίδας που απεικονίζει τον Φάρο.

Το δαχτυλίδι είναι «το πρώτο του είδους του που είναι γνωστό ότι υπάρχει», σημειώνει σε ανακοίνωσή του το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας (IEASM). Το σχέδιό του μοιάζει με απεικονίσεις του φάρου σε αιγυπτιακά νομίσματα του δεύτερου αιώνα μ.Χ. Όπως γράφει η αρχαιολόγος Ιζαμπέλ Χέρι για το Κέντρο Αλεξανδρινών Σπουδών , τα αρχαία νομίσματα προσφέρουν «την πιο σημαντική τεκμηριωμένη απόδειξη» της εμφάνισης του Φάρου, υποδηλώνοντας ότι είχε τρία επίπεδα, συμπεριλαμβανομένης μιας τετράγωνης βάσης, ενός οκταγωνικού μεσαίου τμήματος και μιας κυκλικής κορυφής. (Οι αρχαίοι συγγραφείς άφησαν πίσω τους περιγραφές του φάρου, αλλά αυτές οι αφηγήσεις είναι συχνά αντικρουόμενες, με αποτέλεσμα ποικίλες οπτικές ερμηνείες από μεταγενέστερους καλλιτέχνες.)

Ερευνητές του ινστιτούτου ανέκτησαν το δαχτυλίδι στο πλαίσιο κοινής αρχαιολογικής αποστολής με το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου. Σύμφωνα με μια ανάρτηση στο Facebook που κοινοποίησε το υπουργείο, οι αρχαιολόγοι στην περιοχή έχουν επίσης βρει επιτραπέζια σκεύη, αμφορείς , λάμπες λαδιού και θραύσματα γυάλινων σκευών που χρονολογούνται από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.

Μια απεικόνιση του Φάρου της Αλεξάνδρειας από το κείμενο του 1572 Octo Mundi Miracula Δημόσιος τομέας μέσω Wikimedia Commons

«Η ανακάλυψη... είναι ακόμη πιο σημαντική, καθώς [το δαχτυλίδι] έχει ανασκαφεί στο θρυλικό παλάτι του νησιού της Αντίρροδου, που κάποτε ήταν κέντρο εξουσίας», λέει ο Φράνκ Γκόντιο , ιδρυτής και πρόεδρος του IEASM, στη δήλωσή του. Ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων , ο οποίος επισκέφθηκε την Αλεξάνδρεια τον πρώτο αιώνα π.Χ., περιέγραψε την Αντίρροδο ως «ένα νησί που βρίσκεται δίπλα στο τεχνητό λιμάνι, το οποίο διαθέτει τόσο βασιλικό παλάτι όσο και ένα μικρό λιμάνι». Το όνομά του, πρόσθεσε, ήταν μια νύξη για την ιδιότητά του ως «αντίπαλου» του ελληνικού νησιού της Ρόδου .

Όπως έγραψε ο Έλληνας ιστορικός Διόδωρος ο Σικελιώτης τον πρώτο αιώνα π.Χ., μια αμμώδης όχθη εκτεινόταν κατά μήκος μεγάλου μέρους της βόρειας ακτής του βασιλείου, «μη διακριτή σε όποιον πλησιάζει χωρίς προηγούμενη εμπειρία από αυτά τα νερά». Οι ναυτικοί που «στην άγνοιά τους στρέφονται με χαρά προς την ακτή υφίστανται απροσδόκητο ναυάγιο όταν τα πλοία τους προσαράζουν ξαφνικά», πρόσθεσε ο Διόδωρος, «και πού και πού, οι ναυτικοί που δεν μπορούν να δουν τη στεριά εγκαίρως επειδή η χώρα βρίσκεται τόσο χαμηλά, ρίχνονται στην ακτή πριν το καταλάβουν». Το μόνο «ασφαλές λιμάνι» που βρισκόταν σε αυτό το τμήμα της ακτογραμμής, κατέληξε ο ιστορικός, ήταν ο Φάρος, το νησί που στέγαζε τον Φάρο της Αλεξάνδρειας .

Τα κτίσματα  που αναφέρονται συχνότερα  ως τα  επτά θαύματα  του αρχαίου κόσμου είναι η  Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας , ο  Κολοσσός της Ρόδου , ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, το  Μαυσωλείο στην Αλικαρνασσό , ο  Ναός της Αρτέμιδος  στην Έφεσο, το  Άγαλμα του Δία  στην Ολυμπία και οι  Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας .

Από αυτές τις επτά, μόνο η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας σώζεται σήμερα.

Ερευνητές του ινστιτούτου ανέκτησαν το δαχτυλίδι στο πλαίσιο κοινής αρχαιολογικής αποστολής με το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου. Σύμφωνα με μια ανάρτηση στο Facebook που κοινοποίησε το υπουργείο, οι αρχαιολόγοι στην περιοχή έχουν επίσης βρει επιτραπέζια σκεύη, αμφορείς , λάμπες λαδιού και θραύσματα γυάλινων σκευών που χρονολογούνται από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.

«Η ανακάλυψη... είναι ακόμη πιο σημαντική, καθώς [το δαχτυλίδι] έχει ανασκαφεί στο θρυλικό παλάτι του νησιού της Αντίρροδου, που κάποτε ήταν κέντρο εξουσίας», λέει ο Φράνκ Γκόντιο , ιδρυτής και πρόεδρος του IEASM, στη δήλωσή του. Ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων , ο οποίος επισκέφθηκε την Αλεξάνδρεια τον πρώτο αιώνα π.Χ., περιέγραψε την Αντίρροδο ως «ένα νησί που βρίσκεται δίπλα στο τεχνητό λιμάνι, το οποίο διαθέτει τόσο βασιλικό παλάτι όσο και ένα μικρό λιμάνι». Το όνομά του, πρόσθεσε, ήταν μια νύξη για την ιδιότητά του ως «αντίπαλου» του ελληνικού νησιού της Ρόδου .

Η παρουσία κοσμημάτων στο χώρο οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι το νησί κάποτε στέγαζε διοικητικά γραφεία που είχαν οριστεί για καθήκοντα όπως η διαχείριση του φάρου. Στην αρχαία Αίγυπτο, οι γραφειοκράτες χρησιμοποιούσαν δαχτυλίδια-σφραγίδες για να υπογράφουν νομικά έγγραφα. Τα ακριβά αξεσουάρ διαφήμιζαν επίσης την ελίτ κοινωνική θέση των κατόχων τους .

Η κατασκευή του φάρου πιθανότατα ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Πτολεμαίου Α΄ Σωτήρα , ενός Μακεδόνα στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος υπηρέτησε ως ο πρώτος Πτολεμαίος βασιλιάς της Αιγύπτου, και ολοκληρώθηκε υπό τον γιο του Πτολεμαίο Β΄ Φιλάδελφο , ο οποίος τον διαδέχθηκε μετά τον θάνατό του το 282 π.Χ. Ο Έλληνας αρχιτέκτονας Σώστρατος από την Κνίδο σχεδίασε την επαναστατική κατασκευή, η οποία συχνά περιγράφεται ως ο πρώτος καταγεγραμμένος φάρος στον κόσμο .

Πηγές

Smithsonian magazine