Ήταν ένα από τα τρία κάστρα της Βυζαντινής περιόδου που διασφάλιζαν την άμυνα του νησιού πριν από την Ενετική περίοδο (1386–1797). Τα κάστρα αυτά αποτελούσαν ένα αμυντικό τρίγωνο, με το Γαρδίκι που υπερασπιζόταν τα νότια του νησιού, την Κασσιώπη τα βορειοανατολικά και το Αγγελόκαστρο τα βορειοδυτικά.
Το χρονικό
Το 1081, ο Κόμης Βοϊμόνδος του Τάραντα κατέλαβε το κάστρο κατά τις αρχές της πρώτης εισβολής των Νορμανδών στην Ελλάδα.
Το 1084, το φρούριο έπεσε στα χέρια του Αλέξιου Α΄ Κομνηνού, αφότου ο τελευταίος νίκησε το νορμανδικό στόλο μετά από τρεις ναυμαχίες στα Στενά της Κέρκυρας. Το 1267, οι Ανδεγαυοί κατέλαβαν το κάστρο, ενώ το 1386, το κάστρο έπεσε στα χέρια των Ενετών μετά από σύντομη αντίσταση.
 |
| Η κύρια πύλη του κάστρου προστατεύεται από ισχυρά προτειχίσματα. Η αρχιτεκτονική αυτή ιδιοτροπία είναι αντίστοιχη αυτής των υπόλοιπων κάστρων και κατασκευών που βρίσκονται στην Ήπειρο, όπως το Κάστρο της Ρίζας και το Μοναστήρι της Κάτω Βασιλικής. |
Οι Ενετοί διέταξαν την καταστροφή του κάστρου, καθώς οι υπερασπιστές του αντιστάθηκαν στην ενετική εισβολή στην Κέρκυρα το 1386 και αρνήθηκαν, σε πρώτο στάδιο, να παραδοθούν. Οι Ενετοί ως αποτέλεσμα το αχρήστευσαν, φοβούμενοι ότι θα μπορούσε να καταληφθεί από τους εχθρούς τους ή ακόμη από τον ντόπιο πληθυσμό και να χρησιμοποιηθεί εναντίον τους, ενώ μάλιστα κατά τα τελευταία χρόνια παρουσίας τους στην περιοχή δεν το συντηρούσαν ούτε το επισκεύαζαν, σε αντίθεση με τις προσπάθειες που κατέβαλαν για περαιτέρω οχύρωση του Αγγελοκάστρου και του Παλαιού Φρουρίου στην Κέρκυρα. Αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής των Ενετών ήταν ότι κατά την πολιορκία της Κέρκυρας από τους Οθωμανούς το 1537 και το 1761, οι κάτοικοι της περιοχής που δεν κατάφεραν να γλιτώσουν σφαγιάστηκαν ή πωλήθηκαν ως σκλάβοι.
Υπάρχουν επίσης στοιχεία, τα οποία προέρχονται από τον φημισμένο Ενετό αρχιτέκτονα Μικέλε Σανμικέλι και τον γιο του, Τζιαντζερολάμο Σανμικέλι που καταδεικνύουν ότι, ενώ είχαν προσληφθεί από τους Ενετούς για την περαιτέρω ενίσχυση του Παλαιού Φρουρίου της Κέρκυρας κατά την διάρκεια της περιόδου μεταξύ των δύο οθωμανικών πολιορκιών το 1537-1558, μετέφεραν οικοδομικά υλικά από το Κάστρο Κασσιώπης στο φρούριο για τις ανάγκες των επισκευών τους.
Το 1671, ένας Ενετός αξιωματούχος με το όνομα Ντόνα στάλθηκε για να εκτιμήσει το επίπεδο της άμυνας της Κέρκυρας και να καταθέσει σχετική έκθεση στην Ενετική Γερουσία.
Ο Ντόνα μετέβη άμεσα στην Κασσιώπη ώστε να αξιολογήσει το κάστρο και το κατά πόσο αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην άμυνα της Κέρκυρας απέναντι στους Οθωμανούς, οι οποίοι σχεδίαζαν εισβολή στο νησί μέσω της Ηπείρου. Ο Ντόνα μετέβη στο νησί συνοδεία του Ενετού ειδικού διοικητή της Αδριατικής, και μετέπειτα Δόγης, Μοτσενίγο. Με βάση περαιτέρω συμβουλές από τον Στρατηγό Σαντ Αντρέα, καθώς και τον στρατιωτικό μηχανικό Βερνέδα, η έκθεση του Ντόνα προς την Ενετική Γερουσία υποστήριζε την ενίσχυση του Κάστρου Κασσιώπης. Ωστόσο, παρά την εισήγηση του Ντόνα, οι Ενετοί εγκατέλειψαν κάθε σχέδιο για ενίσχυση της άμυνας της Κασσιώπης.
Έναν αιώνα μετά την καταστροφή του κάστρου, λαϊκές διηγήσεις έκαναν την εμφάνισή τους οι οποίες έκαναν λόγο για δράκους που έφτυναν φωτιά οι οποίοι είχαν καταστρέψει το κάστρο, ενώ, ταυτόχρονα, δηλητηρίασαν τους κατοίκους του γειτονικού χωριού. Η πηγή αυτών των μύθων είναι η εντύπωση και ο φόβος που προκάλεσαν στους τοπικούς κατοίκους η χρήση μπαρουτιού, καθώς και οι εκρήξεις λόγω του ότι δεν ήσαν συνηθισμένοι σε τόσο προχωρημένη στρατιωτική τεχνολογία.
Μετά τη δεύτερη μεγάλη πολιορκία της Κέρκυρας το 1716, οι Ενετοί τελικώς αποφάσισαν την ανακατασκευή του κάστρου, αν και οι τοπικοί πληθυσμοί είχαν προ καιρού μετεγκατασταθεί σε άλλες τοποθεσίες συμπεριλαμβανομένων των ορεινών χωριών στο Όρος Παντοκράτορας.
Λίγα χρόνια μετά το θαύμα της θεραπείας του Στέφανου, το 1537, η Κασσιόπη βίωσε το μένος του οθωμανικού στόλου του Σουλεϊμάν. Υπό την αρχηγία του διαβόητου Μπαρμπαρόσσα, οι Τούρκοι επιτέθηκαν στην Κέρκυρα και ισοπέδωσαν σχεδόν ολοκληρωτικά την Κασσιόπη. Η εκκλησία της Κασσωπίτρας δεν ξέφυγε από την καταστροφική μανία, όμως η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας διασώθηκε με θεϊκή επέμβαση.
O Γάλλος βαρόνος Blancard, σημείωσε στο ημερολόγιο της εκστρατείας του, ο οποίος ήταν επικεφαλής της γαλλικής αρμάδας και σύμμαχος των Τούρκων, πως καθώς έπλευσε με το στόλο του τρεις ημέρες μετά την επίθεση, για να δει αν κάποια ίχνη είχαν απομείνει, βρήκε τον ναό σχεδόν ερειπωμένο· η σκεπή είχε καταρρεύσει, οι τοίχοι στέκονταν όρθιοι, το εσωτερικό ήταν γεμάτο ερείπια, ζώα, ενώ τα πολύτιμα αντικείμενα είχαν αφαιρεθεί. Οι εικόνες που δεν είχαν υλική αξία, κρέμονταν ακόμα στους τοίχους, ατιμασμένες με αίμα και ακαθαρσίες σημάδι βεβήλωσης από τους Τούρκους.
Και όμως, η εικόνα της Θεοτόκου παρέμεινε άθικτη, περιτριγυρισμένη από ασημένια τάματα. Ο Blancard δοκίμασε να μάθει το γιατί: ένας Τούρκος στρατιώτης είχε δοκιμάσει να πάρει τα τάματα και μόλις ακούμπησε την εικόνα, τυφλώθηκε. Κανείς άλλος δεν τόλμησε να πλησιάσει. Ο βαρόνος, συγκλονισμένος από το θαύμα, προσευχήθηκε μπροστά στην εικόνα πριν φύγει.
Η ίδια εικόνα που χάρισε το φως στον Στέφανο, στέρησε το φως από τον βέβηλο στρατιώτη. Η διήγηση είναι αληθινή: το ημερολόγιο του Blancard, γραμμένο για τον βασιλιά Φραγκίσκο, διασώζεται μέχρι σήμερα.
Μετά την καταστροφή της εκκλησίας, οι Ενετοί μετέφεραν την εικόνα στο αρμοστείο της πόλης. Αν και το 1590 αποκατέστησαν την εκκλησία, η εικόνα δεν επέστρεψε στη θέση της· περιπλανήθηκε σε διάφορους ναούς της Κέρκυρας και μόλις το 1967, μετά τέσσερις αιώνες, επέστρεψε ένδοξα στην Κασσιόπη.
Η λιτανεία της θαυματουργής εικόνας την 8η Μαΐου κάθε χρόνο στην Κασσιόπη, συνδέει την παράδοση με το θαύμα της ίασης του Στέφανου. Τον υπόλοιπο χρόνο, η εικόνα δεσπόζει στην εκκλησία, που από μόνη της αποτελεί μοναδικό μνημείο πίστης και ιστορίας.
Η εκκλησία επιβίωσε πολέμους, σταυροφορίες, πειρατές, λεηλασίες, εγκατάλειψη, αλλά ποτέ δεν έπαψε να λειτουργεί και να μυεί γενιές πιστών στη χάρη της Παναγίας. Εξωτερικά, διατηρεί στοιχεία καθολικού ναού λόγω της ανακατασκευής των Ενετών τον 16ο αιώνα· εσωτερικά, οι βυζαντινές τοιχογραφίες και εικόνες αφηγούνται ιστορία αιώνων, ενώ δεσπόζει η θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου.
Πήγες
Stamatopoulos, Nondas (1993). Old Corfu: history and culture
Σωτήρης Βογιατζής· Ασπασία Ραπτάκη. «Το κάστρο της Κασσιώπης, Κέρκυρα»
imcorfu.gr -Σημείωση: Το κείμενο με τις εκκλησιαστικές πληροφορίες βασίζεται στο βιβλίο «Κασσιόπη, ένας μικρός τόπος, μια μεγάλη ιστορία» της Ε.Χ. Σαρακηνού (Πολιτιστικός Σύλλογος Κασσιόπης, 2013), προϊόν μακρόχρονης έρευνας και βασισμένο σε αποδεδειγμένες πηγές.
Φωτογραφίες : Έλενα Παπάζη
