 |
| San Giacomo (Παλαιό δημαρχείο Κέρκυρας, Παλαιό Θέατρο Σαν Τζάκομο) στην Ευγενίου Βουλγάρεως(Calle della aquae) |
Αν και οι περισσότεροι δρόμοι της Κέρκυρας μετονομάστηκαν επίσημα μετά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, η μνήμη της βενετσιάνικης «Calle dell'Acque» παραμένει ζωντανή στην καρδιά της Παλιάς Πόλης. Το όνομα διαμορφώθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα και παγιώθηκε τον 18ο αιώνα προκύπτοντας μέσα από την καθημερινή βενετσιάνικη πρακτική της «συνοικιακής ονοματοδοσίας» καθώς η συγκεκριμένη περιοχή αναπτύχθηκε πολεοδομικά απευθείας από τους ίδιους τους Βενετούς.
Καθώς η πόλη επεκτεινόταν έξω από το φρούριο (δημιουργώντας τη συνοικία Campiello και το Ξώποργο), οι Βενετοί έδιναν στους δρόμους ονόματα με βάση το ποιος έμενε εκεί. Όταν οι Aquavitari (παραγωγοί αποσταγμάτων/νερών) συγκεντρώθηκαν σε αυτό το σημείο, ο δρόμος άρχισε φυσικά να αποκαλείται από τη διοίκηση και τους εμπόρους Calle delle Acque (και στην τοπική κερκυραϊκή διάλεκτο παραφράστηκε ως Καρντελάκουες).
Στη Βενετία η Calle delle Acque είναι ένας χαρακτηριστικός, στενός δρόμος (calle) που βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Βενετίας, στην περιοχή (sestiere) του San Marco. Στη Βενετία, η λέξη "Acque" χρησιμοποιούνταν κατά την Αναγέννηση και το Μπαρόκ για να περιγράψει τα αποστάγματα. Το όνομά της ("Δρόμος των Νερών") συνδέεται ιστορικά με την παρουσία παλιών καταστημάτων που πουλούσαν ιαματικά νερά, αρώματα ή λικέρ (όπως οι aquavitari).
Η ιστορία της Calle de le Acque είναι άμεσα συνδεδεμένη με την καθημερινή ζωή, τις γαστρονομικές συνήθειες και το εμπόριο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας κατά τον 16ο, 17ο και 18ο αιώνα.
Οι Aquavitari ξεκίνησαν ως παρακλάδι της πανίσχυρης συντεχνίας των Φαρμακοποιών (Speziali), καθώς τα πρώτα αποστάγματα θεωρούνταν φάρμακα. Το 1614, το Συμβούλιο των Δέκα της Βενετίας τους αναγνώρισε ως ανεξάρτητη, επίσημη συντεχνία (Scuola). Η Calle delle Acque έγινε το επίκεντρο αυτής της δραστηριότητας, καθώς εκεί συγκεντρώθηκαν τα περισσότερα εργαστήρια και καταστήματά τους.
Αν περπατούσατε στον δρόμο αυτόν τον 17ο αιώνα, η ατμόσφαιρα θα μύριζε βότανα και αλκοόλ. Η Βενετία ήταν η πρωτεύουσα του αρώματος στην Ευρώπη και οι ευγενείς αγόραζαν τα αρωματικά τους νερά από αυτόν ακριβώς τον δρόμο.
Τα αρχεία της Βενετίας διασώζουν συγκεκριμένα ονόματα ανθρώπων που έζησαν και εργάστηκαν εκεί.
Το 1566, ιστορικές καταγραφές (Condizioni) αναφέρουν ότι μια τέτοια επιχείρηση στην Calle delle Acque ανήκε σε μια γυναίκα, την Isabetta dalle Acque, και την διαχειρίζονταν τα αδέλφια Alvise και Girolamo Giusto. Το 1712, ένας άνδρας ονόματι G. Maria Pillotti (ή Pizzotti) διηύθυνε ένα από τα πιο γνωστά bottega da acque της γειτονιάς, και οι ντόπιοι τον φώναζαν με το παρατσούκλι "dall'Acque" (ο κύριος από τα Νερά), λόγω του επαγγέλματός του.
Στη Κέρκυρα, σύμφωνα με τοπογραφικό σχεδιάγραμμα του στενού δρόμου calle delle aquae που βρίσκουμε στο βιβλίο της αρχιτέκτονος Α. Αγοροπούλου-Μπιρμπιλή 'Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ' (σελ 117) το οποίο υπάρχει σε πρώτη δημοσίευση από τη βιβλιοθήκη Civica Correr, Βενετία, βλέπουμε ότι κατα μήκος του δρόμου υπάρχουν αρκετά καταστήματα Lambicco.
Η ιταλική λέξη lambicco σημαίνει άμβυκας (το κοινώς λεγόμενο καζάνι απόσταξης ή λαμπίκος). Πρόκειται για τη συσκευή που χρησιμοποιείται για την απόσταξη υγρών, δηλαδή για την παραγωγή αλκοολούχων ποτών (όπως το τσίπουρο, η γκράπα και το ούζο) ή για την εκχύλιση αιθέριων ελαίων και αρωμάτων από βότανα. Η λέξη έχει βαθιές ρίζες που συνδέονται άμεσα με την ιστορία της Calle de le Acque. Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη άμβυξ (κύπελλο, δοχείο απόσταξης). Οι Άραβες αλχημιστές τελειοποίησαν τη συσκευή κατά τον Μεσαίωνα και μέσω της Βενετίας και του εμπορίου η λέξη πέρασε στα ιταλικά ως lambicco.
Οι τεχνίτες που έδιναν το όνομά τους στις οδούς Calle de le Acque στη Βενετία και την Κέρκυρα είχαν ως βασικό εργαλείο της δουλειάς τους τον lambicco. Μέσα σε αυτά τα χάλκινα καζάνια έβραζαν τα σταφύλια ή τα βότανα για να φτιάξουν τα περίφημα «νερά» τους (αποστάγματα).
Η διαδικασία απόσταξης στα παλιά βενετσιάνικα εργαστήρια των Aquavitari κατά τον 17ο και 18ο αιώνα συνδύαζε τη μεσαιωνική αλχημεία με την πρώιμη βιομηχανική χημεία. Οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν τον παραδοσιακό χάλκινο άμβυκα (lambicco), ο οποίος λειτουργούσε με βάση τις διαφορετικές θερμοκρασίες βρασμού των υγρών.
Τα αποστάγματα που έβγαιναν από τον άμβυκα ήταν εξαιρετικά ξηρά και δυνατά. Για να γίνουν τα δημοφιλή ηδύποτα (λικέρ) που αγαπούσε η βενετσιάνικη αριστοκρατία, οι Aquavitari πρόσθεταν στο τέλος ένα σιρόπι από καθαρή ζάχαρη (που έφτανε με καράβια από την Κύπρο και την Αίγυπτο) ή μέλι, δημιουργώντας τα γλυκά, αρωματικά ποτά που σερβίρονταν στα Botteghe da Acque.
Κατά τον 16ο, 17ο και 18ο αιώνα, τα όρια μεταξύ φαρμακείου, αλχημείας και ποτοποιίας ήταν εξαιρετικά ρευστά. Τα αρωματικά αποστάγματα που παρασκευάζονταν στην Calle de le Acque δεν προορίζονταν αρχικά για διασκέδαση, αλλά θεωρούνταν ισχυρά φάρμακα, ικανά να θεραπεύσουν από μια απλή δυσπεψία μέχρι και τη θανατηφόρα πανώλη.
Οι Aquavitari χρησιμοποιούσαν τα «Νερά» τους με ποικίλους τρόπους στην ιατρική της εποχής, ως Αντισηπτικό και Τονωτικό για την απολύμανση των πληγών, των χειρουργικών εργαλείων και των χεριών των γιατρών. Σε περιόδους μεγάλων επιδημιών (όπως η τρομερή πανώλη της Βενετίας το 1630), οι γιατροί συνιστούσαν στους πολίτες να πίνουν ένα μικρό ποτήρι acquavite κάθε πρωί με άδειο στομάχι. Πίστευαν ότι το αλκοόλ «θωράκιζε» τα εσωτερικά όργανα και εμπόδιζε τα «μιάσματα» (τον μολυσμένο αέρα) να εισχωρήσουν στο σώμα.
Οι Καρμελίτες μοναχοί της Βενετίας (και αργότερα οι Aquavitari του δρόμου) παρασκεύαζαν ένα διάσημο απόσταγμα μελισσόχορτου. Χρησιμοποιούνταν ως ηρεμιστικό για το άγχος, την υστερία, τις αϋπνίες, αλλά και για τα νευρικά λιποθυμικά επεισόδια των ευγενών κυριών.
Αρωματοθεραπεία κατά των Επιδημιών
Επειδή τον 17ο αιώνα πίστευαν ότι οι ασθένειες μεταδίδονται μέσω των δυσάρεστων οσμών (θεωρία των μιασμάτων), τα Acque Odorifere (αρωματικά νερά από λεβάντα, δεντρολίβανο και εσπεριδοειδή) που έφτιαχναν στον δρόμο είχαν ζωτική ιατρική σημασία. Οι γιατροί της πανώλης γέμιζαν τα χαρακτηριστικά «ράμφη» των μασκών τους με υφάσματα ποτισμένα σε αυτά τα αποστάγματα, ενώ οι ευγενείς ψέκαζαν τα ρούχα τους για να κρατήσουν τον θάνατο μακριά.
Η Calle de le Acque τόσο στη Βενετία όσο και στη Κέρκυρα αποτελούσαν την πιο ζωντανή αγορά της πόλης. Εκτός από τα εργαστήρια των Aquavitari, ο συγκεκριμένος δρόμος και τα στενά που τον περιβάλλουν φιλοξενούσαν μια τεράστια ποικιλία επαγγελματιών και καταστημάτων κατά τον 16ο έως τον 18ο αιώνα όπως εμπόρους υφασμάτων. Η περιοχή έσφυζε από πολυτελή καταστήματα που πουλούσαν πολύτιμα βενετσιάνικα βελούδα, μεταξωτά από την Ανατολή και δαντέλες. Στο νησί της Κέρκυρας στο δρόμο της Calle delle aquae συναντάμε, ακόμα, αρκετά καταστήματα Spezieria, Pelizzer, Cordoner, Calzolajo, Sartor, Orefice και Peruchier.
Speziali da Medicina ή Spezieria (Φαρμακοποιοί): Εκτός από τα οινοπνεύματα, στη γειτονιά υπήρχαν κλασικά φαρμακεία της εποχής που πουλούσαν βότανα, μπαχαρικά, αλλά και την περίφημη Θηριακή (Theriaca), το παγκόσμιο αντίδοτο για τις ασθένειες που παρασκευαζόταν με επίσημη κρατική άδεια στη Βενετία.
Στη Βενετία υπήρχαν οι Artigiani di Maschere (Τεχνίτες Μασκών): Λόγω της αυξανόμενης ζήτησης για το βενετσιάνικο Καρναβάλι, στα στενά αυτά λειτουργούσαν εργαστήρια των targheri και maschereri (τεχνίτες μασκών), οι οποίοι τροφοδοτούσαν με μεταμφιέσεις τους θαμώνες των γύρω καφέ.
Στη Κέρκυρα τα παραπάνω καταστήματα έσφιζαν από τη ζωή των ευγενών ,ραφτάδες, γουναράδικα, χρυσοχοεία, περούκες, τσαγκάρικα πουλώντας τον απαραίτητο ιματισμό της καθημερινότητας.
H λέξη peruchier (ή peruquier) -της βενετσιάνικης διαλέκτου- σημαίνει περουκάς (ο κατασκευαστής, στυλίστας ή πωλητής περουκών).
Κατά τον 18ο αιώνα, η Βενετία ζούσε στην εποχή του απόλυτου θεάματος και του Καρναβαλιού. Οι ευγενείς, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες, θεωρούσαν απαραίτητο στοιχείο της εμφάνισής τους τις τεράστιες, λευκές, πουδραρισμένες περούκες. Έτσι, οι peruchieri έγιναν μια από τις πιο προσοδοφόρες, σεβάσμιες και πολυάσχολες συντεχνίες της πόλης. Τα εργαστήριά τους βρίσκονταν συχνά πολύ κοντά στην Calle de le Acque καθώς οι πελάτες τους αγόραζαν αρωματικά νερά (κολόνιες) από τους Aquavitari για να αρωματίζουν τις περούκες και τα μαλλιά τους.
Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, οι pelizzeri αποτελούσαν μία από τις πιο παλιές, πλούσιες και σεβάσμιες συντεχνίες (Scuola) της Βενετίας.
Η κοινωνικές ανάγκες: Οι βενετσιάνοι ευγενείς, οι δικαστές και οι ανώτατοι κρατικοί αξιωματούχοι (όπως οι Savii και οι Procuratori) φορούσαν μακριά, βαριά ενδύματα, τα οποία ήταν εσωτερικά επενδεδυμένα με πολυτελείς γούνες από ερμίνα, σαμούρι ή κουνάβι, ως σύμβολο του πλούτου και του κύρους τους.
Η σύνδεση με το εμπόριο: Λόγω των εμπορικών της σχέσεων με τη Μαύρη Θάλασσα, τη Ρωσία και τις βόρειες χώρες, η Βενετία εισήγαγε τεράστιες ποσότητες ακατέργαστων. Οι pelizzeri αναλάμβαναν την επεξεργασία τους στα εργαστήριά τους. Οι γουναράδες είχαν πολύ έντονη παρουσία στο οικονομικό κέντρο της πόλης.
Στη Βενετία, η spezieria δεν ήταν ένα απλό κατάστημα, αλλά ένας χώρος υψηλής επιστήμης και εμπορίου. Όπως αναφέραμε, οι Aquavitari (οι παραγωγοί των «νερών» και των αποσταγμάτων της Calle de le Acque) ξεκίνησαν την ιστορία τους ως μέλη της πανίσχυρης συντεχνίας των Speziali. Πολλές φορές, μια spezieria της περιοχής του San Marco διέθετε στο πίσω μέρος της έναν δικό της άμβυκικη (lambicco) για να αποστάζει τα βότανα που πουλούσε στο μπροστινό μέρος του καταστήματος.
Κατά τον 18ο αιώνα, οι spezierie της Βενετίας (όπως και τα botteghe da acque) έγιναν πολύ δημοφιλή κέντρα συνάντησης της αριστοκρατίας. Οι ευγενείς πήγαιναν εκεί όχι μόνο για να αγοράσουν φάρμακα ή αρώματα για τις περούκες τους, αλλά για να συζητήσουν για πολιτική, να μάθουν τα τελευταία κουτσομπολιά της πόλης και να σχολιάσουν τις θεατρικές παραστάσεις. Η Calle de le Acque και τα μαγαζιά της έγιναν τόσο δημοφιλή κοινωνικά αξιοθέατα, που τράβηξαν την προσοχή των αρχών της Βενετίας για λόγους δημόσιας τάξης.
Το 1739 εκδόθηκε επίσημο διάταγμα από την κυβέρνηση της Βενετίας, το οποίο απαγόρευε ρητά στους ιδιοκτήτες αυτών των καταστημάτων (bottegheri da acque) να δέχονται ή να κρύβουν στους χώρους τους μασκοφορεμένους ανθρώπους (άτομα που φορούσαν τις παραδοσιακές βενετσιάνικες μάσκες του Καρναβαλιού) κατά τις γιορτινές ημέρες μέχρι την ώρα του Εσπερινού. Οι αρχές φοβούνταν ότι η ανωνυμία της μάσκας μέσα στα πολυσύχναστα καφέ της περιοχής διευκόλυνε τις πολιτικές συνωμοσίες, τα τυχερά παιχνίδια και τις παράνομες συναντήσεις.
Το βενετσιάνικο όνομα Calle della aquae της Κέρκυρας διατηρήθηκε για αιώνες μέχρι τα τέλη της Ενετοκρατίας (τέλη 18ου αιώνα). Η μεγάλη αλλαγή έγινε επίσημα στις 23 Οκτωβρίου 1865. Λίγο μετά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, το Επαρχιακό Συμβούλιο αποφάσισε τον «εξελληνισμό» των λατινικών ονομάτων της πόλης. Τότε, η Calle delle Acque μετονομάστηκε επίσημα σε οδό Ευγενίου Βουλγάρεως, προς τιμήν του μεγάλου Κερκυραίου λόγιου του Διαφωτισμού.
Copyright Έλενα Παπάζη
