Η γλυπτοθήκη του Λουδοβίκου της Βαυαρίας

 

Ο Λουδοβίκος Κάρολος Αύγουστος γεννήθηκε στις 25 Αυγούστου 1786 στο Στρασβούργο. Ήταν το πρώτο παιδί και ο πρώτος γιος του Μαξιμιλιανού Α΄ Ιωσήφ, Εκλέκτορα (μετά Βασιλιά) της Βαυαρίας, του Οίκου του Παλατινάτου-Μπίρκενφελντ-Ζβαϊμπρύκεν, κλάδου του Οίκου των Βίττελσμπαχ, και της Αυγούστας Βιλελμίνης, κόρης του Γεωργίου Γουλιέλμου της Έσσης-Ντάρμστατ. Είχε τέσσερα ακόμη αδέλφια από τα οποία τα τρία επιβίωσαν της παιδικής ηλικίας. Η μητέρα του πέθανε όταν ήταν εννιά ετών και ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε και απέκτησε οκτώ παιδιά, εκ των οποίων επιβίωσαν τα πέντε.

 Τον Οκτώβριο του 1810 νυμφεύτηκε τη Θηρεσία, κόρη του Φρειδερίκου της Σαξονίας-Χιλντμπουργκχαουζεν. Ο γάμος του αποτέλεσε το πρώτο Οκτόμπερφεστ. Ο Λουδοβίκος απέρριψε έντονα τη συμμαχία του πατέρα του με τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη.

 Ήταν φιλέλληνας, φανατικός ελληνιστής, συλλέκτης και φίλος των τεχνών. Επί βασιλείας του το Μόναχο αναδείχτηκε καλλιτεχνικά. Άρχισε τις ανοικοδομητικές εργασίες πριν ακόμα βασιλεύσει, όταν ήταν πρίγκηπας, και συνέχισε ακόμα και μετά την καθαίρεσή του. Διέταξε την ανέγερση πολλών νεοκλασικών και νεο-ουμανιστικών κτηρίων, με πρότυπο την αρχιτεκτονική της αρχαίας Ελλάδας. Πολλά από τα έργα του διατηρούνται μέχρι σήμερα και βρίσκονται στο Μόναχο. Διαρρύθμισε την Λούντβιχστρασσε (Ludwigstraße, 'Οδός Λουδοβίκου') με το Πανεπιστήμιο του Μονάχου που το μετέφερε από την πόλη Λούντβιγκσμπουργκ, την Φέλντχερνχαλλε (Feldherrnhalle, 'Αίθουσα των Στραταρχών'), το Ζίγκεστορ (Siegestor, 'Πύλη της Νίκης'), η Εθνική Βιβλιοθήκη του Μονάχου, η Πλατεία του Βασιλέα (Königsplatz), η Γλυπτοθήκη, τα Προπύλαια, η Κρατική Αρχαιολογική Συλλογή Μονάχου, η Νέα και η Παλαιά Πινακοθήκη, η Ρούμεσχαλλε (Ruhmeshalle, 'Αίθουσα της Δόξας'), και το Άγαλμα της Βαυαρίας. Σε δύο βουνοπλαγιές έκτισε το Μνημείο της Βαλχάλλα και την Αίθουσα της Απελευθέρωσης.

 Η γλυπτοθήκη ήταν το όνομα που δόθηκε σε ένα υπέροχο κτίριο το οπόιο παραγγέλθηκε από τον Λουδοβίκο και χτίστηκε από τον αρχιτέκτονα Klentze τα έτη 1816-30 για να φιλοξενήσει εξαιρετικά παλαιότερα και νεότερα γλυπτά. 

Προσωπογραφία του Λέο φαν Κλέντσε από τον Φραντς Χαφστένγκλ, 1856

 Το κύριο μέτωπο του κτιρίου βλέπει στα νοτιοδυτικά. Στο κέντρο υπάρχει ένας προθάλαμος που στηρίζεται σε 12 ιωνικούς κίονες και στις δύο κάτω πτέρυγες που τον εφάπτουν υπάρχουν έξι κόγχες εξωτερικά που περιέχουν τα κολοσιαία αγάλματα των εκπροσώπων των καλών τεχνών, Ηφαίστου, Προμηθέα, Δαίδαλου, Φειδία, Περικλή και Αδριανού. Ολόκληρο το κτίριο είναι χτισμένο σε ένα τετράγωνο έτσι ώστε να περικλείει μια αυλή στη μέση και περιέχει δώδεκα υπέροχα δωμάτια στα οποία εκτίθενται αριστουργήματα γλυπτικής, διατεταγμένα με ιστορική σειρά. Οπως κάθε μια από τις διαφορετικές εποχές εκφράζει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στα έργα τέχνης της, έτσι και οι αίθουσες που τα περιέχουν είναι κατασκευασμένες σύμφωνα με αυτόν τον χαρακτήρα. Ορισμένα δωμάτια είναι διακοσμημένα με υπέροχες τοιχογραφίες του διακεκριμένου ζωγράφου Κορνήλιου. Μνημεία από την αρχή της εικαστικής τέχνης, αλλά και από την εποχή της μεγαλύτερης άνθησης υπό τους Έλληνες, και από τη περίοδο της παρακμής επί Ρωμαίων.

 Οι τοίχοι είναι επενδυμένοι με γυψομάρμαρο, τα δάπεδα είναι καλλυμένα με μαρμάρινες πλάκες και οι θολωτές οροφές είναι διακοσμημένες με πλούσια ανάγλυφα. Τα παράθυρα είναι ημικυκλικά και ψηλά, ώστε οι θησαυροί της τέχνης να φωτίζονται από ψηλά.

 Ο Λουδοβίκος υποστήριξε την ελληνική επανάσταση του 1821 και αναδείχθηκε σπουδαίος φιλέλληνας (ο Διονύσιος Κόκκινος στο πεντάτομο έργο του "Η Ελληνική Επανάστασις", έκδοση "Μέλισσα", Αθήνα, 1974, στον 5ο τόμο, σελ. 549, αναφέρει ότι, μόλις ο Λουδοβίκος πληροφορήθηκε τη θριαμβευτική νίκη του Γεώργιου Καραϊσκάκη στη μάχη της Αράχωβας, αναφώνησε ευτυχής: "Ανεστήθη η Ελλάς μου"), ενώ ο δευτερότοκος γιος του, Όθων, επιλέχτηκε ως βασιλιάς της Ελλάδας το 1832. Μετά από την επανάσταση του Ιουλίου στη Γαλλία το 1830, η προηγούμενη φιλελεύθερη πολιτική του έγινε όλο και περισσότερο κατασταλτική. Στο δημοκρατικό φεστιβάλ στο Χάμπακερ το 1832 εκδηλώθηκε η δυσαρέσκεια του πληθυσμού, που υπέφερε από τους υψηλούς φόρους και τη λογοκρισία. Η σχέση του με την χορεύτρια και ηθοποιό Λόλα Μοντέζ προκάλεσε επίσης σκάνδαλο.

 Παραιτήθηκε στις 20 Μαρτίου 1848 υπέρ του γιου του, Μαξιμιλιανού. Ακόμη και μετά την παραίτησή του, ο Λουδοβίκος παρέμεινε σημαντικός χορηγός των τεχνών. Ωστόσο, στη διαδικασία ανοικοδόμησης των Νέων Ανακτόρων, επίσημη κατοικία του εν Ελλάδι εστεμμένου γιου του, η παρέμβασή του αποδείχτηκε ζημιογόνος για τα ελληνικά δημοσιονομικά δεδομένα, ενώ για την αποπεράτωσή τους καταχράσθηκε και απέστειλε στην Ελλάδα χρήματα του βαυαρικού ταμείου, τα οποία προορίζονταν για τεχνικά έργα υψίστης σημασίας.

 Πέθανε στη Νίκαια σε ηλικία 81 ετών το 1868, 20 χρόνια μετά την παραίτησή του. Τάφηκε στο Αββαείο του Αγίου Βονιφατίου στο Μόναχο που ο ίδιος είχε ιδρύσει το 1835.

Πηγές

Brockhaus Picture conversations, 1838, σελ235-236

Εθνικό ιστορικό μουσείο

wikipedia

Φειδίας, ο σημαντικότερος γλύπτης της αρχαιότητας

Ο Φειδίας δείχνει στους φίλους του τη ζωοφόρο του Παρθενώνα, Alma Tadema,Sir Lawrence, 1868, Birmingham Συλλογή:city museum and art gallery.

Ο Φειδίας ήταν γιος του Χαρμίδη, γεννημένος γύρω στο 490 π.Χ. Ήταν ο πιο διάσημος γλύπτης σε μπρούτζο, μάρμαρο και ελεφαντόδοντο από την περίοδο της ελληνικής τέχνης , που διακρίθηκε για την κυριαρχία του υψηλού, του μεγάλου και του αξιοπρεπούς ύφους του , ήταν ταυτόχρονα ζωγράφος και αρχιτέκτονας. Δάσκαλοί του ήταν ο Ηγίας από την Αθήνα, ο Αγέλαδος από το Άργος και ο Πολύγυστος. Ο Φειδίας εργάστηκε κυρίως με χαλκό, ήταν ο πρώτος γλύπτης που συνδύασε ελεφαντόδοτο και χρυσό σαν υλικά στη γλυπτική τέχνη. Η τεχνική και η προεργασία του βασιζόταν ουσιαστικά στο ξύλο. Το σώμα των αγαλμάτων του ήταν δηλαδή ξύλινο , ντυμένο με στρώματα χρυσού και πλάκες ελεφαντοστού. Τα έργα του,αν και δε διασώθηκαν τα περισσότερα, είναι γνωστά και εγκωμιασμένα από τους αρχαίους λογοτέχνες. Από τα πιο γνωστά είναι τα κολοσσιαίου μεγέθους χρυσελεφάντινα αγάλματα της Αθηνάς παρθένου στο Σηκό του Παρθενώνα και τον Δια στον ναό του θεού στην Ολυμπία. Τρια ήταν τα αγάλματα της Αθηνάς. Ένα στη Πηλήνη και ένα στις Πλαταιές. Το μεγαλύτερο ήταν στον Παρθενώνα  επάνω στην Ακρόπολη, και λένε ότι φαίνονταν από τα καράβια στην ανοιχτή θάλασσα . Ο Φειδίας συνεργάστηκε στενά με τον Περικλή στη φιαμόσφωση του Παρθενώνα. Διορισμένος από τον Περικλή ήταν επικεφαλής όλων των καλλιτεχνικών του εγχειρημάτων, κόσμησε την Αθήνα με πολλά έργα όλων των τεχνών . Εκτέλεσε ειδικές εικόνες θεών. Η χρηματοδότηση του τεράστιου κόστους της ανακατασκευής της Ακρόπολης μετά της καταστροφή της από τους Πέρσες έγινε με χρήματα που χρησιμοποίησε ο Περικλής από το ταμείο της :θηναϊκής συμμαχίας που έδρευε στη Δήλο. Τα αγάλματα κατασκευάστηκαν από τους μαθητές του Αλκαμένη, ο οποίος ήταν ο πιο διάσημος μαθητής του γεννημένος στη Λήμνο, και Αγαρόκριτο από το νησί Πάφος, ενώ ο ίδιος κατασκεύασε το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς. Η τεράστια ποσότητα χρυσού που κατανάλωσε έδωσε αφορμή στους εχθρούς του να τον κατηγορήσουν για κατάχρηση. Ο Φειδίας απόδειξε την αθωότητα του, επειδή ο Περικλής τον είχε συμβουλέψεινα κάνει το χρυσό ένδυμα της Αθηνάς συναρμολογούμενο. Έτσι μπορεσε να το αποσυναρμολογήσει και να ζυγίσει το βάρος του χρυσού που βρέθηκε ακέραιο. Ο Φειδίας τότε κατηγορήθηκε για αλαζονεία, επειδή είχε απαθανατήσει τον εαυτό του και τον Περικλή, δίνοντας την μορφή ρους σε δύο αντίστοιχους χαρακτήρες στη πολεμική σκηνή που διακοσμούσε την ασπίδα της Αθηνάς. Ο Φειδίας συνελήφθη και καταδικάστηκε. 

 Ο αριθμός των έργων τέχνης που παρήγαγε ο Φειδίας ήταν εξαιρετικά μεγάλος, και όμως η εκτέλεσή τους στη λεπτομέρεια ήταν εξίσου εξαιρετική και προσεκτική με τη σύλληψη του συνόλου. Η μοίρα του ήταν τόσο στενά συνυφασμένη με αυτή του Περικλή που σε μια εποχή που ο τελευταίος είχε χάσει την εύνοια των Αθηναίων, κατηγορήθηκε από τους εχθρούς του, ακομα και από μαθητές του:(Μένων), και εξορίστηκε το 432 π.Χ. 

Κατέφυγε στην Ολυμπία, όπου κατασκεύασε το περίφημο άγαλμα του Ολυμπίου Διός, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Τα κάτω μέρη του αγάλματος καλύπτονταν από ένα ρέον μανδύα. Στο δεξί του χέρι κρατούσε τη θεά της νίκης, που τον έστεψε, τον πρώτο νικητή, και στο αριστερό του το σκήπτρο με τον αετό . Η δύναμη , η σοφία και η καλοσύνη ήταν οι εκφράσεις των χαρακτηριστικών του. Το άγαλμα παρίστανε τον Δία καθισμένο με το σώμα του φτιαγμένο από ελεφαντοστό ενώ το ένδυμα από χρυσό. Δυστυχώς τον κυνήγησε η ίδια μοίρα, αφού ξανακατηγορήθηκε για κατάχρηση και κλοπή χρυσού και φυλακίστηκε ως το θάνατο του. Αν και δε διασώθηκαν πολλά έργα του , αυτά έγινα γνωστά και από πολυάριθμα Ρωμαϊκά αντίγραφα. 

Προς το τέλος της ζωής του ο Φειδίας ήταν ύποπτος για υπεξαίρεση χρυσού κατά την κατασκευή ενός αγάλματος . είναι βέβαιο ότι πέθανε στη φυλακή το 432 . Το σήμα κατατεθέν της τέχνης του είναι η εξαιρετική αξιοπρέπεια , η υψηλή τεχνική τελειότητα και η φυσική αλήθεια που εξελίχθηκε σε ιδανική ατομικότητα .

Το 1958 αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το εργαστήριο του Φειδία στην Ολυμπία, με κάποια υπολείμματα από εργαλεία και καλούπια όπου ο γλύπτης δημιουργούσε το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα που καταστράφηκε από πυρκαγιά στη Κωνσταντινούπολη όπου το μετέφερε ο Κωνσταντίνος μετά από πολλούς αιώνες.

Στην Ήλιδα υπήρχε μια Αφροδίτη Ουρανία από αυτόν, στους Δελφούς υπήρχαν 10 χάλκινα αγάλματα που οι Αθηναίοι έστησαν από τα λάφυρα της νίκης του Μαραθώνα. Στην καλλιτεχνική του δραστηριότητα ανήκουν , αν και όχι άμεσα, τα αγάλματα στο αέτωμα του Παρθενώνα , τα λείψανα των οποίων σώζονται στο Λονδίνο με την ονομασία των Ελγινικών Μαρμάρων . Στα έργα αυτά συγκαταλέγονται και τα γλυπτά από τα Προπύλαια (η Νίκη Άπτερος), το Θησείο κ.λπ., από τα οποία όμως έχουν διασωθεί πολύ λιγότερα. Μόνο η ζωφόρος από το σηκό του Ναού της Νίκης Απτέρου, ύψους 3 1/2 ποδιών και μήκους 28 ποδιών, που απεικονίζει την πομπή των Παναθηναίων, ένα από τα πιο θαυμάσια έργα της ελληνικής τέχνης , σώθηκε και σώζεται σε μεγάλο βαθμό στο Βρετανικό μουσείο. Το άγαλμα της Νέμεσις σκαλίστηκε από τον Φειδία από ένα τετράγωνο μάρμαρο που είχαν φέρει μαζί τους οι Πέρσες για να σχηματίσουν σύμβολο νίκης όταν οι Έλληνες ηττούνταν.

Συγγενείς καλλιτέχνες του Φειδία:

Πάναινος ,ανιψιός του Φειδία και ζωγράφος

Αμμώνος , γιος του Φειδία, ζωγράφος

Πλίσταντος, αδερφός του Φειδία, ζωγράφος

Πηγές 

Pierers universal lexicon, Altenburg 1860,σελ. 61

Karl Ernst Georges Hannover 1913

Brockhaus conversations Lexicon 1809