Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, γεννηθής το 1535, ήταν εγκατεστημένος στον βενετοκρατούμενο Χάνδακα και διδάχτηκε την τέχνη της ζωγραφικής στην Σχολή της Αγίας Αικατερίνης των Σιναΐτων. Ο κύριος φορέας της ζωγραφικής του ήταν η ξύλινη φορητή εικόνα με την τεχνοτροπία της αυγοτέμπερας.
![]() |
| Μονή της Αγίας Αικατερίνης κάτω από το Όρος Σινά, 1849, έγχρωμη λιθογραφία |
Εργάστηκε χρόνια στη Βενετία αναλαμβάνοντας την εκτέλεση ζωγραφικών εργασιών για τη διακόσμηση της ορθόδοξης ελληνικής εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου της Βενετίας.
Κατά τη παραμονή του στην Βενετία, ο Δαμασκηνός, συγκέντρωνε σχέδια Ιταλών συναδέλφων του που θαύμαζε, με σκοπό να διεισδύει στα στοιχεία μελετώντας τα και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιεί και ο ίδιος στην τέχνη του.
![]() |
| Αυτοπροσωπογραφία του Μιχαήλ Δαμασκηνού μέσα σε πίνακα του |
Ακολουθούσε συχνά πρότυπα του 15ου αιώνα διακοσμημένα με δευτερεύοντα ιταλικά στοιχεία, αφομοιώνοντας τα στο παραδοσιακό σύνολο. Στη Κέρκυρα βρίσκεται το μεγαλύτερο γνωστό σύνολο υπογεγραμμένων και ανυπόγραφων έργων του Μιχαήλ Δαμασκηνού.
Αποτέλεσε πρότυπο για τους μεταγενέστερους ζωγράφους καθώς κατόρθωσε να μπολιάσει τη βυζαντινή ορθόδοξη πολιτιστική παράδοση της Κρήτης με αναγεννησιακές επιδράσεις του κυρίαρχου βενετικού στοιχείου.
Στη Κέρκυρα βρίσκονται έργα του Δαμασκηνού που απεικονίζουν τη προσωπογραφία του. Στο μουσείο της Αντιβουνιώτισσας στην εικόνα Άγιος Σέργιος, Βάκχος και Ιουστίνα και στον Ιερό Ναό της Θεοτόκου Σπηλαιώτισσας στην εικόνα του Αγίου Γεωργίου με σκηνές του βίου του. Στο έργο του Η Προσκύνηση των Μάγων, που βρίσκεται στη Μονή Αικατερίνης του Όρους Σινά, η προσωπογραφία του έχει το βλέμμα στραμμένο στον θεατή και όχι στην ενεργό σκηνή που εκτυλίσσεται στο ζωγραφικό έργο, καθώς έκαναν οι σπουδαίοι ζωγράφοι της εποχής του εκτός ελληνικού χώρου.
Οι εικόνες του μεταφέρουν τη πλούσια βυζαντινή βαρύτητα στον αναγεννησιακό ρεαλισμό. Έφερε έντονη τη σφραγίδα του μανιερισμού. Ανανέωσε τα εκφραστικά μέσα της κρητικής σχολής.
![]() |
| Από το αντίγραφο του Βοδλείου των Χρησμών του Κλόντζα |
Την ίδια περίοδο ήκμασε και ο Γεώργιος Κλοντζάς. Ήταν λόγιος, βιβλιογράφος και ζωγράφος εικόνων και μικρογραφιών της Κρήτης καταγόμενος από αστική οικογένεια που είχε το πατρωνύμο Χριστιανόπουλος. Ο Ζωγράφος πρέπει να γεννήθηκε τη δεκαετία του 1530 στον Χάνδακα. Έγραφε ελληνικούς κώδικες και εξετέλεσε υδατογραφίες από τις οποίες μια σώζεται στη συλλογή του Βατικανού.
Είχε ιδιαίτερη επίδοση στη ζωγραφική τρίπτυχων και δημιούργησε νέους τύπους που μιμήθηκαν οι αγιογράφοι του 17ου αιώνα, ανάμεσα τους μια παραλλαγή της δευτέρας παρουσίας με πολλά στοιχεία από τη περίφημη σύνθεση του Μιχαήλ Άγγελου. Ο Κλοντζάς μαρτυρείται στη Κέρκυρα από το 1562 έως το 1608, ακολουθεί ανεξάρτητο δρόμο και δημιουργεί πολυπρόσωπες συνθέσεις σε μικρή κλίμακα με πολλά δευτερεύοντα επεισόδια. Κλιμακώνεται από τον πιο ακαδημαϊκό κρητικό έως τον πλησιέστερο προς τον Ιταλικό μανιερισμό. Εμπλουτίζει τις παραδοσιακές εμβληματικές εικόνες, με καινούργιες συνθέσεις ιστορικού χαρακτήρα.
Η καλύτερη του δημιουργία είναι η Δευτέρα Παρουσία. Η επική αυτή σύνθεση χαρακτηρίζεται από αυστηρή συμμετρία και δομή, άψογη σχεδίαση και πλούσια χρωματολογία. Παρόμοιος τύπος εικόνας του υπάρχει και στο νησί της Κέρκυρας. Η πληθωρική και σφιχτή σύνθεση ξεχειλίζει από φαντασία. Στοιχεία από τη βυζαντινή παράδοση συνδυάζονται και δένουν με επιτυχία με δάνεια από τη σύγχρονη δυτική τέχνη. Είναι πιθανότατα πρώιμο έργο του ζωγράφου και μπορεί να χρονολογηθεί γύρω στο 1600.
Επηρέασε τους σύγχρονους του αλλά και ζωγράφους της επόμενης γενιάς όπως ο Θεόδωρος Πουλάκης και ο Ηλίας Μόσχος. Οι πλούσιες αποχρώσεις των χρωμάτων στις εικόνες του, η συμφιλίωση, με έναν πολύ ευγενικό τρόπο, της βυζαντινής τέχνης με τον ιταλικό μανιερισμό έκαναν τον Γεώργιο Κλοντζά έναν καινοτόμο ζωγράφο της εποχής του και άξιο ακολουθίας της τέχνης του, έδειξε νέους τρόπους δημιουργίας μη θίγοντας την αύρα της βυζαντινής εποχής.
Copyright Έλενα Παπάζη


