Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Ποιου ζωγράφου τα έργα θαύμαζε και αντέγραφε περισσοτερο ο Vincent Van Gogh;

Η Σιέστα Vincent van Gogh


 Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ αντέγραψε έργα πολλών ζωγράφων, όμως τον μεγαλύτερο θαυμασμό τον έτρεφε για τον Ζαν-Φρανσουά Μιγέ (Jean-François Millet), τα έργα του οποίου αντέγραψε περισσότερο από οποιουδήποτε άλλου.

Σιέστα, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Ο Μιγέ ήταν Γάλλος ζωγράφος και χαράκτης, ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και ιδρυτής της Σχολής της Μπαρμπιζόν. Υπήρξε κυρίως ο ζωγράφος των χωρικών. 

First steps, Vincent van Gogh

 Γεννήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1814 στο Γκρεβίλ της Νορμανδίας στη Γαλλία. Ήταν γόνος αγροτικής οικογενείας, έτσι ο Μιγέ επιδόθηκε από μικρός στις αγροτικές ασχολίες, αλλά σε ηλικία 19 ετών αποφάσισε να γίνει ζωγράφος. Άρχισε σπουδές στο Σερμπούρ που τις συνέχισε στο Παρίσι την περίοδο 1837–1839, στο εργαστήρι του Πωλ Ντελαρός, του πιο γνωστού και αξιοζήλευτου στην εποχή του ζωγράφου ιστορικών θεμάτων. 

First steps, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο άσυλο του Σεν-Ρεμί (1889–1890), ο βαν Γκογκ δεν είχε μοντέλα και έτσι μετέφρασε στη δική του εκφραστική τεχνοτροπία ασπρόμαυρες αναπαραγωγές και χαρακτικά διάσημων καλλιτεχνών.

Ο Σπορέας, Vincent van Gogh


 Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε 21 ελαιογραφίες βασισμένες σε έργα του Ζαν-Φρανσουά Μιγέ, κυρίως τον χειμώνα του 1889–1890, όπως Ο Σπορέας, Ο Θεριστής και Τα Πρώτα Βήματα.


Ο Σπορέας, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


 Για τον Βαν Γκογκ δεν επρόκειτο για απλή αντιγραφή, αλλά για μια «μετάφραση» των ασπρόμαυρων χαρακτικών και σχεδίων του Μιγέ στη γλώσσα των έντονων χρωμάτων και των προσωπικών του πινελιών.


Ο ζωγράφος του ρεαλισμού ήταν από τους πρώτους που επηρέασαν τον Βαν Γκογκ ο οποίος, όταν ήταν 22 ετών και ζούσε στο Παρίσι, είδε μια έκθεση με έργα του Μιγέ και εντυπωσιάστηκε.

Οι σταχτομαζώχτρες, Ζαν Φρανσουά Μιγέ


Έξι χρόνια αργότερα, καθώς έκανε εξάσκηση στη σχεδίαση ανθρώπινων μορφών, ο Βαν Γκογκ αντέγραφε έργα του Μιγέ και τον αποκαλούσε «πατέρα, σύμβουλο και μέντορα για κάθε νέο καλλιτέχνη», όπως έγραφε στον Τεό το 1885. 

Jean-Francois Millet by Nadar

Ο Μιγέ, που ήταν αναγνωρισμένος ζωγράφος, με κάποιο τρόπο είχε παραμεριστεί από την καλλιτεχνική ελίτ της εποχής εξαιτίας των θεμάτων του, καθώς απεικόνιζε αγρότες και εργάτες, αποτίνοντας φόρο τιμής στην αγροτική και χειρωνακτική εργασία. Ο Βαν Γκογκ ένιωθε να συνδέεται με αυτήν τη στάση, με τη συμπόνια και τον σεβασμό του καλλιτέχνη για τους απλούς ανθρώπους και τη δουλειά τους.







Πηγές

Van Gogh studio

Think art

wikipedia

metmuseum


Το ποτάμι της Λευκίμμης μέσα από το φακό της Έλενας Παπάζη

 

















Copyright Έλενα Παπάζη










Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Lambicco, το εργαλείο αλχημείας των Βενετσιάνων μαστόρων Aquavitari

 Η Βενετία υπήρξε κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση το παγκόσμιο κέντρο της αλχημείας, της φαρμακοποιίας και της αρωματοποιίας. Χάρη στο εμπόριο με την Ανατολή, οι Βενετσιάνοι είχαν πρόσβαση σε σπάνια μπαχαρικά, ρητίνες και αλκοόλ, τα οποία επεξεργάζονταν στους χάλκινους λαμπίκους τους.




 Η συσκευή απόσταξης αποτελούνταν από τρία κύρια τμήματα, Τον λέβητα (Cucurbita / Caldaia, χάλκινο δοχείο όπου τοποθετούσαν την πρώτη ύλη και θερμαινόταν απευθειας με φωτιά από ξύλα ή κάρβουνα.) Έπειτα ακολουθούσε το Καπέλο (Capitello / Duomo), το πάνω μέρος του καζανιού που έμοιαζε με θόλο ή «κεφάλι» και συγκεντρώνονταν οι ατμοί καθώς το υγρό άρχιζε να βράζει και να εξατμίζεται. Και τέλος, ο Ψυκτήρας (Refrigerante / Serpentina), ένας μακρύς, ελικοειδής χάλκινος σωλήνας (το «φίδι») ο οποίος περνούσε μέσα από ένα μεγάλο δοχείο με συνεχώς ανανεούμενο κρύο νερό.

 Η διαδικασία απαιτούσε συνεχή επίβλεψη και εμπειρία από τον αποσταγματοποιό, καθώς δεν υπήρχαν σύγχρονα όργανα μέτρησης. Οι αποσταγματοποιοί άναβαν φωτιά με ξύλα απευθείας κάτω από τον λέβητα (μέθοδος fuoco diretto). Για πιο ευαίσθητα υλικά, χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο μπεν μαρί (bagnomaria), θερμαίνοντας τον λέβητα μέσα σε ένα δεύτερο δοχείο με νερό, ώστε να μην καεί η πρώτη ύλη. Καθώς ανέβαινε η θερμοκρασία, η αλκοόλη και τα αρωματικά έλαια εξατμίζονταν πρώτα, επειδή έχουν χαμηλότερο σημείο βρασμού από το νερό.

 Οι ατμοί ανέβαιναν στον θόλο του καπακιού. Οι Βενετσιάνοι τεχνίτες σχεδίαζαν συχνά ψηλά ή περίτεχνα καπάκια, ώστε οι βαρύτεροι υδρατμοί να ψύχονται ελαφρώς, να υγροποιούνται και να πέφτουν ξανά στον λέβητα, αφήνοντας μόνο τους καθαρότερους αλκοολούχους ατμούς να περάσουν στον σωλήνα.

 Οι ατμοί οδηγούνταν μέσα από τον λαιμό του κύκνου στη σερπαντίνα. Η σερπαντίνα ήταν ένας σπειροειδής χάλκινος σωλήνας βυθισμένος μέσα σε ένα μεγάλο βαρέλι γεμάτο κρύο νερό.

 Εκεί, η επαφή με τον κρύο χαλκό μέσα στο βαρέλι με το νερό προκαλούσε την άμεση υγροποίησή τους, μετατρέποντας τον ατμό ξανά σε υγρό.

 Ο τεχνίτης δοκίμαζε με την όσφρηση και τη γεύση το υγρό που έσταζε από την άκρη της σερπαντίνας και το χώριζε σε τρία μέρη. Πετούσε τις «κεφαλές» (τα πρώτα τοξικά και πτητικά υγρά όπως η μεθανόλη), κρατούσε την «καρδιά» (το καθαρό και αρωματικό απόσταγμα) και απομάκρυνε τις «ουρές» (τα τελευταία βαριά και υδαρή υπολείμματα).

 Μετά το τέλος κάθε «καζανιάς», έπρεπε να σβήσουν τη φωτιά, να ανοίξουν τον λέβητα, να καθαρίσουν τα υπολείμματα και να ξεκινήσουν τη διαδικασία από την αρχή.

 Στα εργαστήρια των Βενετσιάνων φαρμακοποιών (speziali), το lambicco λειτουργούσε με χειρουργική ακρίβεια για την εξαγωγή αιθέριων ελαίων και ιατρικών αποσταγμάτων. Οι Βενετσιάνοι μάστορες γνώριζαν καλά ότι δεν ήταν όλο το απόσταγμα κατάλληλο για κατανάλωση.

 Οι Βενετσιάνοι Aquavitari μετέτρεψαν τον αρωματισμό των αποσταγμάτων σε πραγματική υψηλή τέχνη.

 Για να δώσουν γεύση και άρωμα στα καθαρά αποστάγματα, χρησιμοποιούσαν τρεις βασικές μεθόδους, ανάλογα με το πόσο ευαίσθητο ήταν το βότανο ή το μπαχαρικό με τη μέθοδο της διαβροχής (Macerazione) η οποία ήταν η πιο διαδεδομένη μέθοδος για σκληρά υλικά όπως οι φλούδες, οι ρίζες και τα μπαχαρικά. Χρονικά, τα άφηναν για εβδομάδες ή και μήνες σε σκοτεινό μέρος. Το αλκοόλ λειτουργούσε ως διαλύτης, «τραβώντας» αργά όλα τα αιθέρια έλαια, τα χρώματα και τις γεύσεις. Με αυτόν τον τρόπο εκχύλιζαν την κανέλα (κίνα), το γαρίφαλο, το μοσχοκάρυδο, τους σπόρους κόλιανδρου και τις φλούδες από νεράντζια και λεμόνια.

 Με τη μέθοδο της Αναπόσταξης (Ridistillazione / Coobazione). Για πιο φίνα, εκλεπτυσμένα και διάφανα ποτά, προτιμούσαν να αρωματίζουν το υγρό κατά τη διάρκεια της ίδιας της απόσταξης στον άμβυκα (lambicco). Έπαιρναν ένα οινόπνευμα που είχε ήδη αποσταχθεί μία φορά, πρόσθεταν μέσα τα βότανα και το έβαζαν ξανά στο καζάνι για μια δεύτερη απόσταξη. Οι ατμοί του αλκοόλ συμπαρέσυραν μόνο τα πιο πτητικά και ευγενικά αρώματα. Το υγρό που έβγαινε ήταν κρυστάλλινο και διάφανο, αλλά είχε έντονη γεύση.

 Η Μέθοδος του «Κρεμαστού Καλαθιού» (Distillazione a Vapore). Αυτή ήταν η πιο εξελιγμένη και «μαγική» μέθοδος, ειδικά για τα πολύ ευαίσθητα υλικά που θα καταστρέφονταν αν έρχονταν σε άμεση επαφή με το καυτό υγρό ή τη φωτιά. Οι τεχνίτες κρεμούσαν ένα διάτρητο χάλκινο καλάθι ή ένα πάνινο σακουλάκι στο εσωτερικό του «καπέλου» (του θόλου) του άμβυκα, ακριβώς πάνω από το υγρό που έβραζε. Καθώς οι ζεστοί ατμοί του αλκοόλ ανέβαιναν προς τα πάνω, περνούσαν μέσα από τα βότανα, τα «μαγείρευαν» απαλά και απορροφούσαν τα αρώματά τους πριν οδηγηθούν στον ψυκτήρα για να υγροποιηθούν. Με αυτόν τον τρόπο αποσταζόταν η μέντα, το μελισσόχορτο, το φασκόμηλο και τα πέταλα από τριαντάφυλλα (για το περίφημο λικέρ Rosolio).

 Τα αποστάγματα που έβγαιναν από τον άμβυκα ήταν εξαιρετικά ξηρά και δυνατά. Για να γίνουν τα δημοφιλή ηδύποτα (λικέρ) που αγαπούσε η βενετσιάνικη αριστοκρατία, οι Aquavitari πρόσθεταν στο τέλος ένα σιρόπι από καθαρή ζάχαρη (που έφτανε με καράβια από την Κύπρο και την Αίγυπτο) ή μέλι, δημιουργώντας τα γλυκά, αρωματικά ποτά που σερβίρονταν στα Botteghe da Acque.

 Η Βενετσιάνικη Θηριακή (Teriaca Veneziana). Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, οι αλχημιστές και οι Βενετσιάνοι φαρμακοποιοί αναζητούσαν εμμονικά την «Πανάκεια» — ένα καθολικό ελιξίριο που θα θεράπευε τη βουβωνική πανώλη, τα δηλητήρια, ακόμη και τα γηρατειά. Γι' αυτόν τον λόγο ονόμαζαν πανάκειες σύνθετα αποστάγματα όπως η Βενετσιάνικη Θηριακή, πιστεύοντας ότι η σωστή απόσταξη δεκάδων σπάνιων υλικών στον λαμπίκο θα δημιουργούσε το απόλυτο φάρμακο. Ήταν το πιο διάσημο και ακριβό φάρμακο της Ευρώπης, το οποίο παρασκευαζόταν επίσημα στη Βενετία υπό αυστηρή κρατική επίβλεψη. Περιείχε πάνω από 60 συστατικά (βότανα, όπιο, ρητίνες, μπαχαρικά, ακόμη και σκόνη οχιάς), τα οποία εκχυλίζονταν και αποστάζονταν σε ειδικούς λαμπίκους για να θεραπεύσουν δηλητηριάσεις και λοιμούς.

 Στα αρώματα οι Βενετσιάνοι τελειοποίησαν την παραγωγή ανθόνερων (όπως το ροδόνερο) και αλκοολούχων αρωμάτων (acque nanfe). Χρησιμοποιούσαν σχεδόν αποκλειστικά τη μέθοδο μπεν μαρί (θέρμανση σε υδατόλουτρο) ή απόσταξη με ατμό, ώστε η ήπια θερμοκρασία να μην καταστρέφει τα ευαίσθητα αρωματικά μόρια των λουλουδιών και των εσπεριδοειδών.

 Γυάλινοι λαμπίκοι. Για εξαιρετικά ευαίσθητα φαρμακευτικά σκευάσματα, οι τεχνίτες του νησιού Μουράνο (Murano) έφτιαχναν λαμπίκους από φυσητό γυαλί. Το γυαλί δεν αντιδρούσε χημικά με τα όξινα βότανα και επέτρεπε στον φαρμακοποιό να παρακολουθεί οπτικά τη συμπύκνωση.

Η Παραδοσιακή Παρασκευή της Γκράπα 

 Ενώ τα αρώματα προορίζονταν για την αριστοκρατία, από την ανάγκη των φτωχών αγροτών της βενετσιάνικης ενδοχώρας να μην πετούν τίποτα μετά τον τρύγο γεννήθηκε η παραδοσιακή παρασκευή της Γκράπα (στη περιοχή Veneto, κυρίως γύρω από την πόλη Bassano del Grappa) 

 Αντί για κρασί, οι αγρότες έβαζαν στον λέβητα τα στέμφυλα (τις φλούδες, τα κουκούτσια και τα κοτσάνια των σταφυλιών) που περίσσευαν μετά το πάτημα του κρασιού. Επειδή τα στέμφυλα δεν ήταν υγρά, αν ζεσταίνονταν απευθείας στη φωτιά κολλούσαν στον πάτο του χάλκινου λέβητα και καίγονταν, δίνοντας καπνιστή και πικρή γεύση. Για να το αποφύγουν αυτό, οι Βενετσιάνοι τοποθετούσαν στο εσωτερικό του λέβητα διάτρητα χάλκινα καλάθια ή πρόσθεταν νερό και ανακάτευαν συνεχώς τη μάζα πριν σφραγίσουν το καπάκι.

 Επειδή οι αγρότες δεν είχαν χρήματα να αγοράσουν δικό τους lambicco, πλανόδιοι τεχνίτες γύριζαν από χωριό σε χωριό κουβαλώντας τον χάλκινο αποστακτήρα πάνω σε κάρα. Έστηναν το καζάνι στην πλατεία ή στην αυλή του αγροκτήματος και έκαναν επιτόπου την απόσταξη έναντι αμοιβής.

 Η προσφορά των Βενετσιάνων μέσω της εξέλιξης και της διάδοσης του lambicco υπήρξε καθοριστική, καθώς μετέτρεψε την απόσταξη από μια μυστικιστική αλχημική πρακτική σε οργανωμένη βιομηχανία, επιστήμη και γαστρονομική κουλτούρα που επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας.





Copyright Έλενα Παπάζη


εικόνα (από La Grappa sul web) : παραδοσιακός αποστακτήρας , που πλέον έχει εκλείψει, αποτελείται από έναν χάλκινο λέβητα μεσαίας ή μικρής χωρητικότητας που καταλήγει στην κορυφή με ένα στόμιο για τον στέμφυλο και ένα κεφαλάρι.Αυτός με τη σειρά του συνδέεται με έναν σωλήνα, γνωστό ως λαιμός κύκνου , έτσι ώστε οι ατμοί να ρέουν σε ένα πηνίο βυθισμένο σε κρύο νερό και έτσι να συμπυκνώνονται.

Πως τρεις μάγισσες ενός πίνακα έγιναν μεταφορά για την γυναικεία πολιτική εξουσία του 18ου αιώνα

εικόνα 1


 Ο Ντάνιελ Γκάρντνερ (1750 – 8 Ιουλίου 1805) ήταν Άγγλος ζωγράφος, περισσότερο γνωστός για το έργο του ως προσωπογράφος . Ίδρυσε ένα μοντέρνο στούντιο στην οδό Μποντ στο Λονδίνο , ειδικευόμενος σε πορτρέτα μικρής κλίμακας σε παστέλ , κηρομπογιές ή γκουάς. Ο Ντάνιελ Γκάρντνερ ήταν μαθητής του Τζορτζ Ρόμνεϊ. Γύρω στο 1767, ο Γκάρντνερ μετακόμισε στο Λονδίνο, όπου το 1770 έγινε φοιτητής στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών. 

εικόνα 2


 Σύννεφα στροβιλίζονται στον νυχτερινό ουρανό, μόνο μια φεγγαρόψυχη λάμψη είναι ορατή. Σε αυτά τα δάση, τρεις μάγισσες είναι μαζεμένες γύρω από ένα καζάνι. Μια πορτοκαλί γάτα και ένα κριάρι χοροπηδούν δίπλα τους, και ένα μακάβριο πρόσωπο αναδύεται από το σκοτάδι. Αλλά οι ίδιες οι μάγισσες δεν είναι τίποτα άλλο παρά τρομακτικές. Χωρίς κονδυλώματα και διογκωμένα δάχτυλα, αυτές οι κυρίες είναι η επιτομή της κομψότητας, φορώντας διάφανα φορέματα και εντυπωσιακά καπέλα που καταλήγουν σε μακριά πέπλα. Νεανικές μορφές με πορσελάνινο δέρμα. Μια μάγισσα στα δεξιά, φορώντας ένα μυτερό μαύρο καπέλο, κοιτάζει έξω από το έργο τέχνης προς τον θεατή, γνωρίζοντας ότι την παρακολουθούν.

εικόνα 3


 Οι Τρεις Μάγισσες από τον Μάκβεθ (1775), του Βρετανού προσωπογράφου, βρίσκονται τώρα στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων του Λονδίνου . Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει το Halloween, το μουσείο τείνει να αναδεικνύει τον τρομακτική αλλά εντυπωσιακό πίνακα με γκουάς και κιμωλία.

 Οι μάγισσές του δεν είναι φανταστικές. Τα μοντέλα του ήταν τρεις από τις πιο επιδραστικές γυναίκες στην Αγγλία της Γεωργιανής εποχής. 

εικόνα 4


Αυτό το τριπλό πορτρέτο απεικονίζει την Ελίζαμπεθ Λαμπ, υποκόμισσα Μελβούρνη (αριστερά) ήταν αδίστακτη και πραγματίστρια στρατηγικός νους. Οι ιστορικοί τη χαρακτηρίζουν ως εξαιρετικά φιλόδοξη. Δεν δίσταζε να αλλάξει πολιτικές συμμαχίες —για παράδειγμα, έπεισε τον σύζυγό της, Peniston Lamb, να εγκαταλείψει την υποστήριξη προς τον πρωθυπουργό Lord North και να στραφεί προς τον Charles James Fox και τον Πρίγκιπα της Ουαλίας (μελλοντικό Γεώργιο Δ΄), εξασφαλίζοντας έτσι τίτλους ευγενείας και πολιτική άνοδο για την οικογένειά της.

Την Τζορτζιάνα Κάβεντις, δούκισσα του Ντέβονσαϊρ (κέντρο), υπήρξε μία από τις πιο ισχυρές και επιδραστικές πολιτικές προσωπικότητες της εποχής της, λειτουργώντας ως άτυπη στρατηγός και «ψυχή» του κόμματος των Ουίγων

• Παρουσία στους δρόμους. Το 1784, στις κρίσιμες εκλογές του Γουέστμινστερ, έκανε κάτι αδιανόητο για αριστοκράτισσα: κατέβηκε στους δρόμους του Λονδίνου για να στηρίξει τον ξάδερφό της και ηγέτη των Ουίγων, Charles James Fox. Μιλούσε απευθείας με απλούς ψηφοφόρους, εμπόρους και τεχνίτες, χρησιμοποιώντας τη δημοφιλία και τη γοητεία της ως «πολιτικό νόμισμα» για να εξασφαλίσει ψήφους. Και τη γλύπτρια Αν Σέιμουρ Ντάμερ (δεξιά),μια εξαιρετικά δραστήρια και παθιασμένη πολιτική ακτιβίστρια στους κύκλους της βρετανικής αριστοκρατίας, ντυμένες ως οι τρεις μάγισσες του Μάκβεθ του Σαίξπηρ . Στο έργο, το τρίο προφητεύει την άνοδο του Μάκβεθ στη βασιλεία και τελικά τον οδηγεί στην πτώση του. Οι γυναίκες της κοινωνίας απεικονίζονταν μερικές φορές ως κλασικές ή ποιμενικές φιγούρες, αλλά η απεικόνιση τριών γυναικών ως χαρακτήρων σε μια θεατρική σκηνή ήταν ασυνήθιστη.

εικόνα 5


 Ο πίνακας είναι μια αινιγματική εξαίρεση στο έργο του Γκάρντνερ - η μόνη φορά που απεικόνισε τις κοπέλες του με κοστούμια - ωστόσο αντανακλά μια μεγαλύτερη γοητεία με τα γοτθικά και υπερφυσικά θέματα που λάμβαναν χώρα στην Αγγλία της Γεωργιανής εποχής.

 Οι τρεις μάγισσες έγιναν ένα δημοφιλές μοτίβο στην τέχνη και την ποίηση, με καλλιτέχνες όπως ο Χένρι Φουζέλι , ο Γουίλιαμ Μπλέικ και ο Ρόμνεϊ να ζωγραφίζουν ή να σχεδιάζουν τις δικές τους εκδοχές των τριών μαγισσών του Μάκβεθ .

 Η δημόσια γοητεία για τον Μάκβεθ και την περίφημη δολοφονία του βασιλιά του μπορεί να προκλήθηκε, εν μέρει, από τη διχόνοια στη γειτονική Γαλλία, η οποία κλιμακώθηκε από τις διαμαρτυρίες και τις ταραχές της δεκαετίας του 1760 και του '70 έως την αιματηρή αναταραχή της ίδιας της επανάστασης στα τελευταία χρόνια του αιώνα. Την ίδια εποχή, η Αγγλία βρισκόταν υπό την κυριαρχία του βασιλιά Γεωργίου Γ΄, του λεγόμενου «τρελού βασιλιά», ο οποίος ήταν γνωστός για τα ψυχικά του προβλήματα που μπορεί να μην διέφεραν από τα ξεσπάσματα του Μάκβεθ. Εν μέσω αυστηρής λογοκρισίας της εποχής, το έργο του Σαίξπηρ προσέφερε μια διέξοδο για τις σύγχρονες ανησυχίες.



εικόνα 1: Λεπτομέρεια από το έργο του Ντάνιελ Γκάρντνερ « Τρεις Μάγισσες» από τον Μάκβεθ (1775). Συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων, Λονδίνο.

εικόνα 2: Πορτρέτο του Ντάνιελ Γκάρντνερ

εικόνα 3: Elizabeth Lamb Viscountess Melbourne (1749–1818)

George Romney

εικόνα 4: Προσωπογραφία Georgiana, Duchess of Devonshire

Τόμας Γκένσμπορο

εικόνα 5: Anne Seymour Damer, του Joshua Reynolds (1723-1792)




Πηγές

Artsy.com

wikipedia

Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026

Η αρχαιότερη αλυσοδεμένη βιβλιοθήκη


 Η μεγαλύτερη σωζόμενη αλυσοδεμένη βιβλιοθήκη στον κόσμο βρίσκεται στον καθεδρικό ναό του Χέρεφορντ.

Όλα τα βιβλία εξακολουθούν να φυλάσσονται κλειδωμένα στις αρχικές τους αλυσίδες, το σύστημα βοήθησε στην αποτροπή κλοπής πριν από περίπου 400 χρόνια. Κατά τον Μεσαίωνα, τα βιβλία ήταν ένα σχετικά σπάνιο και επομένως πολύτιμο αγαθό. 

 Αναμφισβήτητα, ο πιο διάσημος θησαυρός του Καθεδρικού Ναού του Χέρεφορντ είναι ο Mappa Mundi, ένας μεσαιωνικός χάρτης του κόσμου που δημιουργήθηκε γύρω στο 1300 από τον Ριχάρδο του Χόλντινγκχαμ. Ο χάρτης περιλαμβάνεται στο Μητρώο Μνήμης του Κόσμου της UNESCO - έχει διαστάσεις περίπου 64 x 52 ίντσες και είναι σχεδιασμένος σε ένα μόνο φύλλο περγαμηνής. 

 Είναι ένα από τα τελευταία γνωστά παραδείγματα εκκλησιαστικού χάρτη. Δηλαδή, ένας χάρτης που δημιουργήθηκε από θρησκευτική και όχι από αυστηρά γεωγραφική οπτική γωνία. Δείχνει την Ιερουσαλήμ στο κέντρο του κόσμου και γνωστές (ή υποτιθέμενες) γεωγραφικές περιοχές που την περιβάλλουν. 


 Η Αλυσοδεμένη Βιβλιοθήκη στον Καθεδρικό Ναό του Χέρεφορντ είναι ένας μοναδικός και συναρπαστικός θησαυρός στην πλούσια κληρονομιά της Βρετανίας στην ιστορία των βιβλιοθηκών. Υπήρχαν βιβλία στον Καθεδρικό Ναό του Χέρεφορντ πολύ πριν υπάρξει «βιβλιοθήκη» με τη σύγχρονη έννοια.

 Κατά τη διάρκεια της βασιλείας της Ελισάβετ Α΄, το 1582, μια επιτροπή που ερεύνησε τον καθεδρικό ναό του Χέρεφορντ διαπίστωσε ότι η συλλογή, που είχε συγκεντρωθεί από τον 12ο αιώνα, ήταν κακώς οργανωμένη και κακώς διατηρημένη. 

 Το 1590, ολόκληρη η βιβλιοθήκη μεταφέρθηκε στο Lady Chapel, και το 1611 ιδρύθηκε η Αλυσιδωτή Βιβλιοθήκη (με χειρόγραφα βιβλία δεμένα στις θέσεις τους) από τον Τόμας Θόρντον. 

 Το παλαιότερο και σημαντικότερο βιβλίο του καθεδρικού ναού είναι τα Ευαγγέλια του Χέρεφορντ του 8ου αιώνα. Είναι ένα από τα 229 μεσαιωνικά χειρόγραφα που τώρα καταλαμβάνουν δύο χώρους της Αλυσιδωτής Βιβλιοθήκης. Αλλά τα περισσότερα βιβλία της συλλογής χρονολογούνται περίπου στο 1100. 



Η αλυσιδωτή σύνδεση των βιβλίων ήταν το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα ασφαλείας στις ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες από τον Μεσαίωνα έως τον 18ο αιώνα, και η Βιβλιοθήκη του Καθεδρικού Ναού του Χέρεφορντ είναι η μεγαλύτερη που έχει διασωθεί με όλες τις αλυσίδες της άθικτες.

 Μια αλυσίδα είναι προσαρτημένη στο ένα άκρο στο μπροστινό εξώφυλλο κάθε βιβλίου. Το άλλο άκρο είναι στερεωμένο σε μια ράβδο που τρέχει κατά μήκος του κάτω μέρους κάθε ραφιού. Το σύστημα επιτρέπει την αφαίρεση ενός βιβλίου από το ράφι και την ανάγνωση στο γραφείο, αλλά όχι την αφαίρεσή του από τη βιβλιοθήκη. 

 Τα βιβλία είναι τοποθετημένα στο ράφι με τις μπροστινές άκρες τους, αντί για τη ράχη τους, στραμμένες προς τον αναγνώστη (με την αντίθετη φορά για εμάς). Αυτό επιτρέπει στο βιβλίο να σηκώνεται προς τα κάτω και να ανοίγει χωρίς να χρειάζεται να το γυρίσει κάποιος - αποφεύγοντας έτσι το μπλέξιμο της αλυσίδας.

 Οι βιβλιοθηκάριοι κατά τον Μεσαίωνα συχνά επικαλούνταν και κατάρες για να αποτρέψουν την κλοπή βιβλίων - κάποτε μια τέτοια κατάρα γραμμένη στα βιβλία ήταν: Μην κλέψεις αυτό το βιβλίο, ειλικρινή μου φίλε. Διότι φοβάμαι ότι η αγχόνη θα είναι το τέλος σου, και όταν πεθάνεις, ο Κύριος θα πει - και πού είναι το βιβλίο που έκλεψες;

 Για αρκετούς αιώνες, τα βιβλία φυλάσσονταν προηγουμένως σε ντουλάπια ή ξύλινα κιβώτια μέχρι που ιδρύθηκε η πρώτη αίθουσα βιβλιοθήκης, στο νοτιοδυτικό μοναστήρι του καθεδρικού ναού, τον 15ο αιώνα. 

 Ένας άλλος θησαυρός είναι μια αρχαία λειψανοθήκη από δρυ, που κληροδότησε στον καθεδρικό ναό ο Κανόνας Ράσελ, και λέγεται ότι την απέκτησε από μια Ρωμαιοκαθολική οικογένεια στην κατοχή της οποίας βρισκόταν για πολύ καιρό. Είναι καλυμμένη με χάλκινες πλάκες επικαλυμμένες με σμάλτο Λιμόζ που αναπαριστούν τη δολοφονία και την ταφή του Αγίου Θωμά του Καντέρμπουρι.





Πηγές 

Hereford Cathedral





Abiogenesis, Μια πρωτότυπη έκθεση στην Heron Arts με τον Casey Curran



 Η Heron Arts ανακοινώνει την Abiogenesis, μια έκθεση καλιτεχνών που ξεχωρίζουν με διαφορά τα έργα του Casey Curran. Η δεξίωση έναρξης για την Abiogenesis έγινε το Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026 από τις 6-9 μ.μ. Η είσοδος είναι δωρεάν και ανοιχτή για το κοινό και θα αποτελέσει μέρος της Εβδομάδας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή στο κοινό μέχρι τις 24 Ιανουαρίου, μόνο κατόπιν ραντεβού.



Η Abiogenesis συγκεντρώνει το έργο γύρω από ένα φευγαλέο φαινόμενο: την ανάδυση της ζωής από αδρανή ύλη.  Συναρμολογεί αναμφισβήτητα τεχνητά στοιχεία που, στις κυτταρικές τους μορφές και την απαλή τους κίνηση, αρχίζουν να υποδηλώνουν ζωή. Η δαντέλα γίνεται μεμβράνη. Το λαμπερό φως προκαλεί τους παλμούς της φύσης. Οι μηχανικές χειρονομίες φαίνεται να αναπνέουν, να ανθίζουν και να φτάνουν στον κόσμο.



 Ο Casey Curran απέκτησε το πτυχίο του στη ζωγραφική και τη γλυπτική από το Cornish College of the Arts το 2006. Ο Curran έγινε βασικός συνεργάτης της διεθνώς αναγνωρισμένης ομάδας performance art Saint Genet το 2008, αναπτύσσοντας διαδραστικά σκηνικά που έχουν εκτεθεί στο Μουσείο Guggenheim στη Νέα Υόρκη, στο Μουσείο Kunsthalle στο Krems της Αυστρίας, στο Φεστιβάλ Luminato στο Τορόντο του Καναδά και στο Μουσείο Τέχνης Frye στο Σιάτλ. Το 2010 και το 2013, ο Curran τιμήθηκε με το πρόγραμμα φιλοξενίας NY Sculpture Space και το 2010 και το 2014 με την επιχορήγηση Artist Trust GAP. 



Το 2018, ο Curran έλαβε μια επιχορήγηση φιλοξενίας καλλιτέχνη στα κεντρικά γραφεία της Amazon, όπου επικεντρώθηκε σε ένα σύνολο έργων που θα εκτίθεντο στο Κέντρο Σύγχρονης Χειροτεχνίας του Χιούστον το 2019, στα στούντιο MadArt το 2021 και στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Scottsdale το 2025. Ο Curran έχει εκθέσει έργα στο Μουσείο Τέχνης Bellevue, στο Μουσείο Τέχνης Whatcom, στο Παιδικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη, στο Μουσείο Liljevalchs στη Στοκχόλμη, στο Musée des Arts Décoratifs στο Παρίσι και στην Εβδομάδα Μόδας του Παρισιού, σε συνεργασία με την παγκοσμίου φήμης σχεδιάστρια Iris Van Herpen. Οι συνεργασίες του στη μόδα με την Iris Van Herpen και τον Robert Wun έχουν παρουσιαστεί στο Met Gala το 2022, το 2024, το 2026, φέρνοντας το μοναδικό κινητικό του ταλέντο σε μια από τις πιο διάσημες βραδιές μόδας στον κόσμο. Ο Curran συνεχίζει να ασχολείται με το ήπιο μηχανικό του έργο, εξερευνώντας θέματα χρόνου, κύκλους της φύσης και τις ψυχολογικές επιπτώσεις ενός κόσμου σε συνεχή μεταβολή.






Πηγές 

Heron Arts









Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026

Ο κοσμογράφος του 17ου αιώνα, Κορονέλλι, και οι τεράστιες χειρόγραφες επίγειες και ουράνιες σφαίρες του


  Γεννήθηκε στη Βενετία, όντας γιος ενός ράφτη, και από νεαρή ηλικία έμαθε την τέχνη της ξυλογραφίας στη Ραβένα. Αργότερα σπούδασε στη Ρώμη, όπου ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της θεολογίας, ενώ παράλληλα μελέτησε αστρονομία, ευκλείδεια γεωμετρία και αρχαία φιλοσοφία. Η φήμη του τον οδήγησε στον διορισμό του ως επίσημου Κοσμογράφου της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας. Το 1684 ίδρυσε στη Βενετία την Accademia Cosmografica degli Argonauti, η οποία θεωρείται η πρώτη γεωγραφική εταιρεία στην Ευρώπη.

 Ο Κορονέλλι θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους κατασκευαστές σφαιρών στην ιστορία της χαρτογραφίας. Το 1678 κατασκεύασε δύο υδρόγειες σφαίρες εξαιρετικής τεχνικής και διαμέτρου 175 εκατοστών για τον Ρανούτσιο Β΄ Φαρνέζε.  Μεταξύ 1681 και 1683 δημιούργησε στο Παρίσι ένα διάσημο ζεύγος σφαιρών (μία γήινη και μία ουράνια) για τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄. Κάθε σφαίρα είχε διάμετρο περίπου 3,84 μέτρα και βάρος δύο τόνους.

 Η κατασκευή των γιγάντιων σφαιρών του Vincenzo Coronelli —με κορυφαίο παράδειγμα το ζεύγος ουράνιας και επίγειας σφαίρας για τον Λουδοβίκο ΙΔ΄ (1681–1683, διαμέτρου περίπου 4 μέτρων και βάρους 2 τόνων η καθεμία)— απαιτούσε πρωτοποριακή μηχανική και καλλιτεχνική ακρίβεια.

  Ο Κορονέλλι εφάρμοζε δύο διαφορετικές μεθόδους ανάλογα με το μέγεθος και τη μοναδικότητα του έργου.

 Για τις γιγάντιες σφαίρες του Παρισιού (γνωστές ως Σφαίρες του Marly), οι οποίες σήμερα εκτίθενται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (BnF), δεν χρησιμοποιήθηκαν τυπωμένα χαρτιά, αλλά απευθείας ζωγραφική σε πολυεπίπεδο σκελετό. Η βάση αποτελούνταν από καμπύλες ξύλινες δοκούς (μήκους περίπου 3 μέτρων και πλάτους 10 εκατοστών στον ισημερινό) συναρμολογημένες γύρω από έναν κεντρικό άξονα. Στο εσωτερικό της σφαίρας υπήρχε ειδική μικρή θύρα, ώστε ο Κορονέλλι και οι τεχνίτες του να μπαίνουν μέσα και να εργάζονται στην εσωτερική ενίσχυση.



  Ο ξύλινος πυρήνας καλύφθηκε με ασβεστοκονίαμα πάχους περίπου 2,5 εκατοστών (1 ίντσας) για να αποκτήσει το σχήμα απόλυτη σφαιρικότητα. Πάνω από τον γύψο τοποθετήθηκε ένα στρώμα από χοντρό, ακατέργαστο ύφασμα (όπως λινάτσα) για αντοχή. Στη συνέχεια, τυλίχθηκε με δύο στρώσεις πολύ λεπτού, φίνα επεξεργασμένου υφάσματος (πάχους περίπου 6 χιλιοστών).

  Η τελική λεία υφασμάτινη επιφάνεια προετοιμάστηκε ώστε να δεχτεί απευθείας τη χειρόγραφη ζωγραφική αποτύπωση των χαρτών, των αστερισμών και των επιχρυσωμένων λεπτομερειών από τους καλλιτέχνες της γαλλικής αυλής.

  Η τεχνική των «ατράκτων» (Gores) για μικρότερες εμπορικές σφαίρες του εργαστηρίου του στη Βενετία (διαμέτρου από 50 εκ. έως 1,10 μ.), ο Κορονέλλι τυποποίησε τη διαδικασία παραγωγής, την οποία κατέγραψε αναλυτικά στο εγχειρίδιό του Epitome Cosmografica (1693).

  Κατασκεύαζε έναν ελαφρύ κοίλο πυρήνα από ξύλο και πεπιεσμένο χαρτί (papier-mâché), τον οποίο κάλυπτε με πολλαπλές λεπτές στρώσεις γύψου, λειαίνοντάς τον με ειδικό μεταλλικό οδηγό (ημικυκλικό τόρνο).



  Χάραζε τους χάρτες σε χάλκινες πλάκες με τη μορφή επιμήκων, μυτερών λωρίδων (σαν φέτες πορτοκαλιού) που ονομάζονται gores, καθώς και δύο κυκλικών καλυμμάτων για τους πόλους. Οι χάρτινες λωρίδες βρέχονταν για να αποκτήσουν ελαστικότητα, κολλούνταν με ακρίβεια πάνω στη γύψινη σφαίρα ώστε να ενώνονται τέλεια οι μεσημβρινοί, χρωματίζονταν στο χέρι και προστατεύονταν με στρώσεις βερνικιού.







λεοναρντο φριγκο

venice in Peril

wikipedia

sciencedirect

Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026

Από την Βυζαντινή αγιογραφία στην Αναγέννηση, μέρος Β', Γκροτέσκο και Μπαρόκ.

εικόνα 1. Η δημιουργία του Αδάμ, οροφή της Καπέλα Σιστίνα, Μιχαήλ Άγγελος.

 Ο μπαρόκ καλλιτεχνικός ρυθμός εγκαινιάσθηκε στη διακοσμητική κυρίως υπό του Μιχαήλ Άγγελου, θέλοντας να ποικιλήσει και να δώσει μια ιδέα κίνησης στη κλασική σοβαρή ευθυγράμμιση των πρώτων λιτών αρχιτεκτονικών έργων της Αναγέννησης με διάρκεια από το 16ο έως τα μέσα του 18ου αιώνα. Κύρια χαρακτηριστικά είναι η υπερβολή, μια σχετική αυθαιρεσία έναντι των καθιερωμένων. Η τάση της περιφρόνησης στα προχαραγμένα όρια, μια ροπή προς το παράδοξο και το ασυνήθιστο. Στη ζωγραφική διαφαίνονται τα πρώτα ίχνη του νατουραλισμού.

 Ο όρος "Μπαρόκ" προέρχεται πιθανόν από την ισπανική λέξη "barroco", που σημαίνει "ακανόνιστο μαργαριτάρι".Με τον όρο Μπαρόκ (Baroque) αναφερόμαστε στην ιστορική περίοδο 1600 - 1750 που ακολούθησε την Αναγέννηση -ειδικότερα τον Μανιερισμό- το καλλιτεχνικό ύφος που διαμορφώθηκε την περίοδο αυτή. Το ύφος του Μπαρόκ αποτέλεσε ένα νέο τρόπο έκφρασης που γεννήθηκε στη Ρώμη  της Ιταλίας, απ' όπου εξαπλώθηκε σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη.

 Χαρακτηρίστηκε από ένα έντονο δραματικό και συναισθηματικό στοιχείο, ενώ εφαρμόστηκε κυρίως στην αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική. Ο όρος "Μπαρόκ" αποδόθηκε, αρχικά, με αρνητική σημασία στα έργα του 17ου αιώνα στα οποία ο καλλιτέχνης δεν τηρούσε τους κανόνες των αναλογιών, αλλά αντίθετα ακολουθούσε μια εκφραστική ελευθερία. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε για να προσδιορίσει την τέχνη της συγκεκριμένης αυτής εποχής με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.

 Σκοπός του μπαρόκ είναι πρωτίστως να εντυπωσιάσει καθώς και να εξυψώσει τον άνθρωπο μέσα από τα πάθη και τα συναισθήματά του. Σε αντίθεση με τις ιδεολογικές αρχές του ρομαντικού κινήματος, ο άνθρωπος δεν εκλαμβάνεται ως μονάδα αλλά ως μέρος ενός συνόλου.

  Στο μπαρόκ ύφος, σε συμφωνία με το φιλοσοφικό ρεύμα της εποχής, υπάρχουν έντονα τα στοιχεία του ορθολογισμού χωρίς όμως να αποκλείονται και οι συμβολισμοί. Η επιτυχία του Μπαρόκ οφείλεται σε ένα μεγάλο βαθμό και στην στήριξη της Καθολικής εκκλησίας, η οποία χρησιμοποίησε την τεχνοτροπία του και το δραματικό του ύφος για την αναπαράσταση πολλών θρησκευτικών θεμάτων που προκαλούσαν την συναισθηματική συμμετοχή του θεατή. Επιπλέον, η αριστοκρατία της εποχής και η βασιλική εξουσία ευνοήθηκε από το επιβλητικό ύφος του μπαρόκ για την κατασκευή ανάλογων κτιρίων ή παλατιών που ενίσχυαν το κύρος της.

 Κατά την περίοδο αυτή ο καθολικός κόσμος της Δύσης χωρίστηκε στα δύο: Μεταρρύθμιση και Αντιμεταρρύθμιση είναι οι δύο όροι που χρησιμοποιούνται για να ορίσουν την επανάσταση των διαμαρτυρομένων κατά της Καθολικής Εκκλησίας και την αντίδραση των καθολικών αντίστοιχα.

   Κατά το 17ο αιώνα η παπική Ρώμη ήταν η κοιτίδα του Μπαρόκ, το οποίο στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη μέχρι και τη Λατινική Αμερική με τη βοήθεια διάφορων θρησκευτικών ταγμάτων, και κυρίως του τάγματος των Ιησουιτών.

   Κατά την περίοδο του Μπαρόκ η επαφή με τη φύση είχε ως στόχο την έξαρση των συναισθημάτων του θεατή. Τώρα η τέχνη μιμείται τη φύση, αλλά δεν έχει ως στόχο να παρουσιάσει στο θεατή το αντικείμενο, τον κόσμο, αλλά να τον εντυπωσιάσει, να τον συγκινήσει, να τον πείσει.

 Ο καλλιτέχνης, χρησιμοποιώντας τη φαντασία του, μπορεί να οδηγηθεί στην  απελευθέρωση από τα επιβεβλημένα όρια που έθετε η Αναγέννηση και στην πεποίθηση ότι κάτι μη πραγματικό μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Η τέχνη θεωρήθηκε ως μια ανθρώπινη δημιουργία που μπορούσε να αποτελέσει το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στη γη και τον ουρανό, ανάμεσα στο πραγματικό και το ιδεατό, χάρη στην καλλιτεχνική ικανότητα του ανθρώπου.

  Στα έργα της περιόδου αυτής ο χώρος γίνεται πολύπλοκος, οι μορφές παρουσιάζουν κινητικότητα και ροή, και γενικά αυτό που επιδιώκεται είναι η σύνθεση αντίθετων στοιχείων, όπως το κοίλο και το κυρτό ή το φωτεινό και το σκοτεινό. Τα χρώματα είναι έντονα, ενώ τα παιχνίδια της σκιάς και του φωτός αποκτούν μεγάλη σημασία.

 Η σύνθεση της μορφής καθορίζεται από την κίνηση και την έκφραση και όχι από τις αναλογίες. Το βλέμμα του θεατή, για να αντιληφθεί το έργο, υποχρεώνεται να παλινδρομεί από το πρώτο επίπεδο στο βάθος του τρισδιάστατου χώρου και να "καθυστερεί" στη θέαση των πολύπλοκων λεπτομερειών του έργου. Κυρίαρχο στοιχείο της τέχνης του Μπαρόκ είναι η έξαρση των συναισθημάτων, η επιβλητικότητα και η υπερβολή. 

εικόνα 2


 Αποτελεί δύσκολο εγχείρημα να υπαγάγει κανείς στον όρο Μπαρόκ τη ζωγραφική του 17ου αιώνα. Αντίθετα με το Μανιερισμό, που απευθυνόταν με το εξεζητημένο ύφος και την επιλογή των θεμάτων του σε μια μορφωμένη μερίδα της κοινωνίας, το Μπαρόκ είναι μια τέχνη κατανοητή από όλους. Ζωγράφοι με διαφορετική τεχνοτροπία και με διαφορετικά πολιτισμικά ερεθίσματα αναζήτησαν τον εκφραστικό πλούτο ξεκινώντας από τους μεγάλους αναγεννησιακούς καλλιτέχνες και επιδίωξαν να μετατρέψουν την απλότητα σε δύναμη και την αρμονία σε ένταση του χρώματος και του φωτός. Με την προοπτική, τη θεατρικότητα των μορφών, την τονισμένη εναλλαγή φωτός και σκιάς, οι μορφές ξεπηδούν σχεδόν ανάγλυφες από τα έργα των ζωγράφων και το μυστήριο διαχέεται σε όλη την επιφάνεια του πίνακα.

 Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, ο Εμμανουήλ Τζάνες, ο Παναγιώτης Δοξαράς, ο Νικόλαος Δοξαράς, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος και άλλοι Έλληνες ζωγράφοι γοητεύτικαν από την ακανόνιστη τεχνική του μπαρόκ και του μανιερισμού με τους προαναφερόμενους να είναι οι κυρίαρχες μορφές και να στιγματίζουν με τα έργα τους, τους μεταγενέστερους καλλιτέχνες. Καμπύλες γραμμές, οι πολύπλοκοι διαπλεκόμενοι όγκοι, η αυστηρή ιεράρχηση των χώρων, η απόδοση της κίνησης, η εκμετάλλευση του φωτός μέσω έντονων φωτοσκιάσεων

 H ζωγραφική του Μπαρόκ αποτελεί συνδυασμό διαφορετικών προσεγγίσεων των κλασικών στοιχείων και οι διάφοροι καλλιτέχνες εμφανίζουν με συγκεκριμένο τρόπο τις αντιθέσεις του 17ου αιώνα. Για παράδειγμα, ο Ιδεαλισμός και ο Ρεαλισμός αποτελούν δύο αντίθετες αλλά και συμπληρωματικές μεταξύ τους πορείες.

 Σε αντίθεση με το αναγεννησιακό ύφος που βασίστηκε κυρίως στη λογική, το ύφος του μπαρόκ απευθύνεται περισσότερο στο συναίσθημα. Παράλληλα χαρακτηρίζεται σχεδόν σε όλες τις καλλιτεχνικές εκφάνσεις του από ένα αίσθημα δέους και μεγαλείου καθώς και μια υπερβολή στη διακόσμηση και την πολυτέλεια που αναδεικνύουν ένα επιβλητικό και πομπώδες ύφος.

 Στο τέλος του 15ου αι. ένας νέος που περπατούσε στην πλαγιά του Εσκουιλίνου, έπεσε ακούσια από μία σχισμή σε μία αίθουσα γεμάτη με ζωγραφισμένες μορφές. Η ερειπωμένη αίθουσα έμοιαζε με σπηλιά (grotta). Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε ο όρος grotesque για τα έργα που βρέθηκαν στους τοίχους αυτών των υπογείων ερειπίων στη Ρώμη, που στη πραγματικότητα ήταν δωμάτια και διαδρόμοι του Domus Aurea, του ημιτελούς ανακτορικού συγκροτήματος που ξεκίνησε ο Νέρων μετά τη μεγάλη πυρκαγία της Ρώμης το 64μ.Χ. τα οποία είχαν θαφτεί.

εικόνα 3


 Σύντομα οι νέοι καλλιτέχνες της Ρώμης κατέβαιναν με ανεμόσκαλες για να τα δουν. Οι διακοσμήσεις grotesque, ηλέκτρισαν την πρώιμη Αναγέννηση, που μόλις είχε φθάσει στη Ρώμη. O Πιντουρίκιο, ο Ραφαήλ και ο Μιχαηλάγγελος έσκαψαν και κατέβασαν σκάλες για να μελετήσουν τα σχέδια, ήταν μία αποκάλυψη του αληθινού κόσμου της αρχαιότητας. Η διακόσμηση γκροτέσκο χαρακτηρίζεται από την απεικόνιση υβριδικών πλασμάτων και τεράτων, προσωπείων και τοπίων. Συχνά παρουσιάζονται σαν λεπτές μορφές που αναμυγνείονται σε γεωμετρικές κι νατουραλιστικές διακοσμήσεις συμμετρικά σε λευκό η μονόχρωμο φόντο. Η επίδραση στους καλλιτέχνες της Αναγέννησης ήταν άμεση και βαθιά.

 Αυτά τα αποξενωμένα και επιβλητικά στοιχεία άρχισαν να καταλαμβάνουν θέσεις έιτε σε διάκοσμους έιτε, σε χαμηλή ένταση, να συνυπάρχουν με άλλες φιγούρες διαφορετικής κλίμακας και ύφους, θέλοντας να παρουσιάσει ο εκάστοτε καλλιτέχνης μέσα από αυτήν την άγρια και αλλόκοτη συνύπαρξη μια τυφλή δεισιδαιμονία, φόβο, απελευθέρωση, ματαιοδοξία, ειρωνία, με ένα ξέσπασμα ακραίων σκηνών που προκαλούν στο κοινό αίσθημα άβολη παραξενιά καθώς και συμπονετικότητα.




εικόνα 2 : Προφήτης Ιερεμίας, οροφή της Καπέλα Σιστίνα, Μιχαήλ Άγγελος.

εικόνα 3: Grotesques with Flowers, Gabriel de la (b. 1648, Madrid, d. 1694, Madrid),1690, Oil on canvas, 61 x 81 cm




Copyright Έλενα Παπάζη